پاره کردن منشور سازمان ملل توسط ترامپ از پشت تریبون مجمع عمومی!

دکتر مهدی علیخانی در جماران نوشت: دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در سخنرانی اخیر خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، سخنانی در مورد مسائل و موضوعات مختلف بین‌المللی را مطرح کرد که بخش عمده‌ای از آنها نقض مکرر مقررات بین‌المللی بود. به‌عنوان مثال و به‌طور خاص وقتی او از ایران صحبت کرد، در عمل فهرستی از نقض‌های متعدد منشور را ارائه ‌کرد. اگر نظام «دادگستری» و«کیفری» بین‌المللی، وضعیت الزام‌آورتری داشت چه سخنانی از این صریح‌تر می‌توانست مبنای «مسئولیت دولتی» و نیز «عدالت کیفری» باشد؟

اشاره او به حمله به تاسیسات هسته‌ای ایران در جنگ تحمیلی دوم نه فقط نقض منشور سازمان ملل متحد (بندهای 3 و 4 از ماده 2 در تاکید بر حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات بین‌المللی و نیز ممنوعیت تهدید به زور یا توسل به آن) بلکه نقض تعهدات «رژیم حقوقی بین‌المللی انرژی هسته‌ای» بود. 

افتخار به نتایج عملیات نظامی آمریکا در جریان جنگ تحمیلی سوم از جمله غرق کردن ناوهای ایرانی هم فراتر از نقض منشور، خدشه آشکار به کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو (به‌ویژه در حمله دوگانه به ناو غیرمسلح دنا) بود که می‌تواند در چارچوب جنایت جنگی قرار گیرد.

علاوه بر این، او در ارتباط با مسائل آتی با ایران نیز آشکارا منشور را زیرپا گذاشت و با نقض بند 1 از ماده 1 (تاکید بر هدف صلح) و بندهای 1 (احترام به اصل حاکمیت)، 3، 4 و... از دوگانه توافق یا نابودی گفت. ترامپ به این‌ها بسنده نکرد و با نقض اصل چندجانبه‌گرایی در سازمان، فراخوان نقض بندهای 2 از ماده 1 (توسعه روابط دوستانه میان ملل)، 2 از ماده2  (عمل به تعهدات منشور براساس حسن‌نیت) و... را داد و خواهان مشارکت سایر اعضای سازمان در اقدامات یکجانبه ایالات متحده برای انزوای اقتصادی کامل ایران شد.

سخنان ترامپ در حقیقت پاره کردن منشور سازمان ملل متحد و لگدمال ساختن مواد و بندهای مختلف آن در پشت «تریبون مجمع عمومی» بود. البته درخصوص این سخنان و مواضع نسبت به مقررات بین‌‌المللی و سازمان ملل اگر رویکرد گذشته آمریکایی‌ها به‌خصوص دولت‌های جمهوری‌خواه و به‌طور اخص شخصی چون ترامپ را بشناسیم، شاید نیاز به خرده زیاد به او یا آمریکایی‌ها نباشد. به‌ویژه جمهوری‌خواهانی که اعتقادی به نقش سازمان ملل متحد نداشته‌اند و یا اگر دموکراتیک‌سازی آن را مطرح می‌کردند، هدف، مقابله با صدور قطعنامه‌های مکرر ضد اسرائیلی در مجمع عمومی یا عدم همراهی سازمان با تصمیمات آمریکا در سطح بین‌المللی بود!

در واقع در اینجا، اشکال اصلی در دو نکته است:

۱)او توسل به زور، یکجانبه ‌گرایی و تهدید را نه در سخنرانی‌اش در کاخ سفید که در مجمع عمومی سازمان ملل امری عادی و مشروع جلوه داد؛

۲)این رفتار چون گذشته، با بی‌عملی و سکوت ارکان سازمان و اعضای آن همراه شد. اگر یک عضو دائم شورای امنیت که به اصطلاح محافظ صلح است (ماده 24 منشور) اینگونه آشکارا به عادی‌سازی توسل به زور و یکجانبه‌گرایی و فشار به‌عنوان ابزار پیشبرد سیاست‌های خود تاکید کند، پس چگونه سازمان و اعضای آن می‌خواهند از «اعتبار قواعد» خود دفاع کنند؟

با وجود برخی دستاوردهای نسبی البته در جایی که منافع قدرت‌های بزرگ دارای حق وتو در میان نبوده، پیامد این نوع رفتار این شده که به جای حرکت رو به جلو در حفظ و تثبیت صلح و امنیت و توسعه مناسبات دوستانه بین‌المللی، سازمان ملل در سالهای اخیر پی‌درپی و در پس هر رخداد و تحولی یک گام به عقب بردارد.