:::Noandish.com::: حاجی واشنگتن كه بود؟
کد خبر: ۱۰۴۲۴۶
تاریخ انتشار: ۱۱ بهمن ۱۳۹۸ - ۰۷:۰۵

حسینقلی‌خان صدرالسلطنه، مشهور به حاجی واشنگتن، نخستین وزیرمختار ایران در ینگه دنیا و هفتمین پسر میرزاآقاخان نوری، قاتل واقعی امیرکبیر و صدراعظم دوره ناصرالدین‌شاه بود.صدرالسلطنه به واسطه سفارتش در آمریکا و اقامتش در واشنگتن، نزد مردم به «حاجی واشنگتن» مشهور شد.


روزنامه خراسان نوشت: حاجی واشنگتن، یکی از پخته‌ترین و به یاد ماندنی‌ترین کارهای تاریخی در سینمای ایران است؛ فیلمی که زنده‌یاد علی حاتمی، بر اساس علاقه‌اش به طرح مباحث تاریخی دوره قاجار ساخت و در آن به انعکاس شرایط آن زمانه پرداخت. هر چند که حاجی واشنگتن علی حاتمی، بیشتر ساخته و پرداخته ذهن خلاق او بود، اما در دنیای حقیقت حاجی واشنگتن شخصیتی است که داستان زندگی او و فراز و نشیب‌هایی که از سر می‌گذراند؛ هم خواندنی است و هم درس آموز.


پسر قاتل امیرکبیر


حسینقلی‌خان صدرالسلطنه، مشهور به حاجی واشنگتن، نخستین وزیرمختار ایران در ینگه دنیا و هفتمین پسر میرزاآقاخان نوری، قاتل واقعی امیرکبیر و صدراعظم دوره ناصر‌الدین‌شاه بود. پدرش، از وابستگان سفارت انگلیس بود و تابعیت بریتانیایی داشت؛ هرچند که برخی مورخان مدعی هستند پیش از رسیدن به مقام صدارت، ترک تابعیت انگلیسی کرد. افزون بر این، در میان رجال وطن‌خواه، میرزا آقاخان و خاندانش، به دلیل مشارکت در عزل و سپس، به شهادت رساندن امیرکبیر، چهره محبوبی نبودند و این قضیه، بر زندگی حسینقلی‌خان سایه انداخته بود. او ۱۰ سال داشت که پدرش به غضب ناصرالدین‌شاه دچار شد و پادرمیانی مهدعلیا، مادر شاه هم، نتوانست کاری از پیش ببرد و به ناچار، میرزاآقاخان، با همه اهل و عیالش، به تبعید رفت و دربه‌در این شهر و آن شهر شد و در نهایت، در اسفندماه سال ۱۲۴۳، درگذشت. حسینقلی‌خان تا این زمان تحت نظر پدر تحصیل می‌کرد؛ اما شغلی به وی محول نشده بود.با مرگ پدرش و پادرمیانی تعدادی از دوستان خانوادگی، ناصرالدین‌شاه اجازه داد تا هفتمین پسر میرزاآقاخان به وزارت خارجه آن زمان برود و در دستگاه دیپلماسی مشغول به کار شود. او در زمان مؤتمن‌الملک تا مقام معاونت این وزارتخانه ارتقا پیدا کرد و در سال ۱۲۶۳ هـ.ش، به عنوان ژنرال کنسول ایران در هند، لقب معتمدالوزاره گرفت و دوسالی را در محل مأموریتش سپری کرد؛ اما ناصرالدین‌شاه او را در سال ۱۲۶۵ به تهران فرا خواند. دلیل این احضار به تحقیق معلوم نیست. در مردادماه سال ۱۲۶۷ هنگامی که ناصرالدین‌شاه تصمیم گرفت هیئتی را به عنوان سفارت، به آمریکا بفرستد، حسینقلی‌خان مأمور انجام این کار شد و با هیئتی ۱۰ نفره، راه ینگه دنیا را پیش گرفت. مأموریت حسینقلی‌خان یک‌ساله بود. اما هشت ماه پس از ورودش به آمریکا، ناصرالدین‌شاه از فرستادنش پشیمان شد و او را به ایران فراخواند. این‌‌ فراخواندن دلایلی داشت که در ادامه به آن ها اشاره خواهیم کرد؛ اما بد نیست بدانید که نخستین سفیر ایران در ینگه دنیا، در گزارش‌های مفصلی به ایران، برای نخستین‌بار، سیستم حکومتی، ساختارهای دولتی و اقتصادی و نیز، ویژگی‌های اجتماعی مردم آمریکا را برای دولتمردان ایران شرح داد و حتی، نامه‌های ارسالی او در برگیرنده قیمت اقلام صادراتی آمریکا و سیستم گمرکی این کشور نیز می‌شد.


روایت هایی درباره حاجی واشنگتن


درباره رفتار و منش اخلاقی حسینقلی‌خان و چرایی احضار وی از مأموریت‌های دیپلماتیک، روایت‌ها و حکایت‌های متنوع و گاه متضادی منتشر شده است. برخی از این روایت‌ها از اقدامات خارج از چارچوب وظایف دیپلماتیک و بروز دادن رفتارهای نامتعارف برای مردم محل مأموریتش حکایت دارد. فی‌المثل، گزارش مشهوری وجود دارد که حسینقلی‌خان، از آن‌جا که حاجی بود، روز عید قربان سال ۱۳۰۶ هـ.ق، روی بالکن هتلی در واشنگتن، گوسفندی را قربانی کرد که جاری شدن خون این گوسفند به داخل خیابان، باعث وحشت عمومی شد. گزارش‌های موجود در خاطرات رجال دوره قاجار، حسینقلی‌خان را فردی ساده‌لوح معرفی کرده‌اند که بلاهتش، موجب بیان جملات پرخبط و خطا می‌شد. شاید این گزارش‌ها عموماً متأثر از اقدامات وی در بغداد باشد؛ حسینقلی‌خان، مدتی به عنوان کنسول ایران در بغداد حضور داشت و در همین ایام، اموال تاجری ایرانی را که فوت کرده بود، ضبط کرد و یکی از مأمورانش به نام آقاعیسی را چنان ضرب و جرح کرد که آن بی‌نوا، دار فانی را وداع گفت و به همین دلیل، حاجی واشنگتن مدتی را در زندان عثمانی‌ها گذراند. گزارش‌هایی هم درباره دسیسه‌های وی علیه میرزای بزرگ شیرازی، صاحب فتوای تنباکو وجود دارد که قابل اعتناست. پیشتر هم اشاره کردیم که او، وابسته به خاندانی بود که چندان محبوبیتی در میان مردم، اعم از نخبه و عامی نداشتند. همه این‌ها در کنار هم، بر طنزآلود و مسخره‌آمیز بودن حکایت‌هایی که از وی نقل می‌شود، تأثیرگذار بود؛ ضمن این‌که نباید از تلاش برخی نویسندگان غربی‌ برای نشان دادن چهره‌ای مضحک از ایرانیان غفلت کنیم؛ چنان‌که جیمز موریه در کتاب معروف «حاجی بابای اصفهانی» انجام داد.


حقایقی که نباید نادیده گرفت


با این حال، بد نیست بدانید که برخی از روایت‌های مربوط به حسینقلی‌خان صدرالسلطنه، اصولاً نمی‌تواند مقرون به صحت باشد؛ فی‌المثل همین حکایت مربوط به قربانی کردن گوسفند؛ حسینقلی‌خان در محرم ۱۳۰۶(شهریور ۱۲۶۷) وارد واشنگتن شد و در رمضان همین سال(اردیبهشت ۱۲۶۸)، آمریکا را ترک کرد و اصلاً روز عید قربان آن سال، در آمریکا حاضر نبود که بخواهد گوسفندی را به همین مناسبت قربانی کند. اعتمادالسلطنه در خاطراتش نقل می‌کند که حسینقلی‌خان را روز ۱۱ ذی‌الحجه ۱۳۰۶ در پاریس دیده و نوشته است که قرار بود وی اثاث ناصرالدین‌شاه را در سفر فرنگ، به تهران منتقل کند. اعتمادالسلطنه نیز، در روزنامه خاطراتش، از ملاقات با حسینقلی‌خان در محرم سال ۱۳۰۷(شهریور ۱۲۶۸) در استانبول خبر داده است. این دو گزارش وقوع ماجرای قربانی کردن گوسفند را در واشنگتن، تقریباً غیرممکن می‌کند. از طرفی، اسناد و شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد صدرالسلطنه، به زبان فرانسه و انگلیسی مسلط بود، خطاطی می‌کرد و گاهی شعر هم می‌سرود. به همین دلیل، باید گفت که به احتمال زیاد، بخش مهمی از روایت‌های طنزآلود درباره وی، مغرضانه است؛ هر چند که صدرالسلطنه، مانند پدرش، فردی خوش سابقه و مردمی محسوب نمی‌شد. وی، مانند بسیاری از رجال سیاسی دوره قاجار و پهلوی، در پی تقویت جایگاه خود، در دربار بود و برای رسیدن به این هدف، از هیچ کاری خودداری نمی‌کرد. شخصیت او، نمادی عینی از بادمجان دور قاب چین‌های عصر قاجار است؛ البته صدرالسلطنه نتوانست از این چاپلوسی طرفی ببندد. او که پس از بازگشت به ایران، مدتی وزیر فواید عامه نیز شد، تا سال ۱۳۱۶ هـ.ش در قید حیات بود و دوران سقوط قاجاریه و به قدرت رسیدن رضاخان را به چشم دید. صدرالسلطنه به واسطه سفارتش در آمریکا و اقامتش در واشنگتن، نزد مردم به «حاجی واشنگتن» مشهور شد.

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
* captcha:

الاهلی از استقلال شکایت کرد!

ادامه مداحى عليه ظريف

طرح احمدی‌نژاد برای سرکوب معترضان ۸۸ به روایت زاکانی

روس ها تمایلی به نزدیکی ایران و آمریکا ندارند / تحريم ها برداشته شود، همچنان مانع FATF را داريم

نصف 'پرسپولیس' می‌توانند در پایان فصل جدا شوند: دغدغه شدید برای این ۶ نفر!

اعتراض حزب جوانان ایران اسلامی به رد صلاحیت گسترده کاندیداهای شورای اسلامی شهر

افشاگری رئیس‌جمهور عراق در مورد گفتگوهای ایران و عربستان

هاآرتص: ایران در هرگونه مذاکره ای با سعودی ها دست بالا تر را دارد/ ریاض باید خودش را برای دوران پسا تحریمی تهران آماده کند!

شمارش معکوس برای یک فاجعه در پرسپولیس!

سخنگوی شورای ائتلاف: هیچ خبر قطعی درباره کاندیداتوری آیت‌الله رئیسی وجود ندارد

جزئیات پرداخت کمک‌هزینه‌های عائله‌مندی و اولاد بازنشستگان در سال ۱۴۰۰ اعلام شد

کاهش چشمگیر قیمت طلا و سکه

شناسایی کرونای هیبرید هندی - کالیفرنیایی در کشور/ افزایش موارد کرونای آفریقایی!

هدیه گلر استقلال به باشگاه النصر/ عربستانی‌ها ذوق کردند!

رقابت با رییسی که ۳سال آنتن داشته نابرابر است

ابتكار جدید احمدی‌نژاد برای نامزدی در انتخابات (تصاوير)

سحر دولتشاهی با ماسک در جشنواره فیلم فجر

اخراج به خاطر عکس گرفتن با پیکر مارادونا (تصوير)

ازدواج شهرزاد شريعت زاده و جان سينا

جذاب ترین عکس ها از گوشه و کنار جهان را در دریچه روز تماشا کنید

جديدترين تصوير از مهدى كروبى

مراسم خاکسپاری آیت الله خویی با حضور آیت الله سیستانی (عكس)

ماهی 2.5 تنی در سواحل استرالیا (عكس)

مصادره عدد 4 توسط پرسپوليسى ها بدون فاصله گذارى اجتماعى ! (عكس)

عکسی از درون ضریح پیامبر اسلام (ص)

تیپ استوایی مجری ممنوع التصویر درکنار فرهاد اصلانی (عکس)

اسکورت عجیب بهنوش بختیاری در روزهای کرونایی! (فيلم)

آخرين حضور رحمانى وزير معزول صمت در دولت يازدهم (عكس)

جهان در متفاوت ترین 100 روزی که پشت سر گذاشت

تصويرى از 'سيدحسين حسينى و همسرش' در قرنطينه

تصوير جديد از كريم انصارى فرد و همسر يونانى اش

هرويه ميليچ بازيكن استقلال و همسرش (عكس)

تازه ترین تصویر کریم انصاری فرد در کنار 'همسر یونانی اش'

عکس‌ های مهدى طارمی با سحر قريشى چگونه لو رفت؟

ايوانكا ترامپ محجبه شد!

مراسم اختتامیه سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر

پژمان جمشيدى و ريحانه پارسا در جشنواره فجر (عكس)

تصوير جديد از مهدى قائدى و همسرش (عكس)

مهدى قائدى مهاجم استقلال و همسرش (عكس)

سلفى همسر سرمربى استقلال با ارگ شيراز

'همسر سرمربى استقلال' در تهران مدل شد (عكس)

حضور بهنوش طباطبایی با ظاهری جدید در جشن عکاسان

پريناز ايزديار در اكران سرخپوست (عكس)

داليلا همسر استراماچونی سرمربی استقلال در تهران (عكس)

تصويرى جديد از بهاره كيان افشار

همسر سرمربی استقلال به ايران نيامده، قليانى شد! (عكس)