:::Noandish.com::: نهج‌البلاغه؛ منبعی سرشار برای استخراج حقوق شهروندی
کد خبر: ۱۲۱۴۹۷
تاریخ انتشار: ۰۹ اسفند ۱۳۹۹ - ۲۲:۰۴
با توسعه سياسي جوامع، مفاهيم جديدي وارد گفتمان سياسي-مدني کشورها شد که درگذشته‌هاي‌دور نمي‌توان سراغي از آنها يافت. هرچند شکل‌گيري دولت‌-ملت‌ها نقطه عطفي در تدوين قوانين و مقررات در قالب حقوق مدني، حقوق بين‌الملل، حقوق خصوصي، حقوق عمومي و ... بود و با اين‌که رگه‌هايي از محتواي اين حقوق و قواعد عرفي، اخلاقي و قانوني را مي‌توان در نظام‌هاي سياسي باستان، حکومت‌هاي ديني و ساير نظام‌ها و مکاتب سياسي در گذشته ديد، اما تدوين منظم و صريح آنها که به ارتقاي مدنيت و قانون‌گذاري در جوامع انساني کمک کرد، مقوله جديد است.

ولی‌اله ‌شجاع‌پوریان، مدیرمسئول روزنامه همدلی در سر مقاله این روزنامه نوشت:

با توسعه سياسي جوامع، مفاهيم جديدي وارد گفتمان سياسي-مدني کشورها شد که درگذشته‌هاي‌دور نمي‌توان سراغي از آنها يافت. هرچند شکل‌گيري دولت‌-ملت‌ها نقطه عطفي در تدوين قوانين و مقررات در قالب حقوق مدني، حقوق بين‌الملل، حقوق خصوصي، حقوق عمومي و ... بود و با اين‌که رگه‌هايي از محتواي اين حقوق و قواعد عرفي، اخلاقي و قانوني را مي‌توان در نظام‌هاي سياسي باستان، حکومت‌هاي ديني و ساير نظام‌ها و مکاتب سياسي در گذشته ديد، اما تدوين منظم و صريح آنها که به ارتقاي مدنيت و قانون‌گذاري در جوامع انساني کمک کرد، مقوله جديد است.

 


يکي از مفاهيم جديد در حقوق به‎‌ويژه در کشور ما حقوق شهروندي است، بديهي است تا پيش از اين براي هر شهروند به عنوان عضوي از جامعه وظايفي متصور بود و افراد هر جامعه مکلف بودند بر اساس قوانين و مقرراتي که حاکميت و نظام سياسي براي آنها تدوين مي‌کند، رفتار کنند، اما اين‌که شهروندان هم در اين ميان داراي اختيارات و حقوقي باشند، کمتر به آن توجه مي‌شد. خوشبختانه امروزه حقوقي چون آزادي بيان و مذهب، تضمين مالکيت خصوصي و عمومي، حق اعتراض، آزادي انتخاب شغل، حق راي، برخورداري از بيمه و حقوقي از اين دست در زمره حقوق بديهي شهروندان هر جامعه به شمار مي‌آيند و حداقل مردم کشورهاي مختلف براي دستيابي به آنها تلاش مي‌کنند.

 


سابقه حقوق شهروندي در ايران نيز گرچه به دوران کوروش کبير باز مي‌گردد، اما در دوران مدرن نيز از زمان مشروطه و پس از انقلاب اسلامي در قوانين موضوعه تاکنون طرح و پيگيري شد، اما قانون احترام به آزادي‌هاي مشروع و حفظ حقوق شهروندي در سال 1383 اهميت بيشتري يافت. در دوران رياست‌جمهوري دکتر روحاني حقوق شهروندي به يک مفهوم رايج و پرکاربرد در ادبيات سياسي کشور تبديل شد و با توصيف اصول مختلف و انتشار 120ماده‌اي آن در سال 95 به يکي از دستاوردهاي دولت يازدهم تبديل شد.

 


يکي از مهم‌ترين مباني و مستندات حقوق شهروندي در سيره نظري و عملي امام علي(ع) و به‌ويژه آموزه‌هاي موجود در نهج‌البلاغه و حکمت‌ها و سخنان آن حضرت است. موضوعات مهمي چون حقوق اجتماعي، حق حيات، آزادي، عدالت، مساوات، و مبارزه با ظلم و ستمگري و تجاوز، حقوق مردم و رهبران، از موضوعاتي است که در نهج‌البلاغه بسيار مورد توجه قرار گرفته و در اشارات حضرت علي(ع) تاکيدات بسياري در مورد حقوق متعدد در جامعه بشري مطرح شده است. نهج‌البلاغه نگاه فراگيري درباره حقوق شهروندي ارائه مي‌دهد که نه از روي شفقت و احساس، که از قوه عقل و عدالت بهره مي‌گيرد و تنوع را رسميت مي‌بخشد.

 


ايشان حق رهبر بر مردم و حق مردم بر رهبر را بزرگ‌ترين حق در ميان حقوق معرفي مي‌کند و اصلاح جامعه را منوط به اصلاح هر دو مي‌داند؛ چنان‌که اگر رهبر و مردم هر دو به وظايف خويش عمل کنند و حقوق طرف مقابل را پاس دارند، حق در آن جامعه نهادينه و شکوه مي‌يابد و راه‌هاي دين پديدار و نشانه‌هاي عدالت برقرار و سنت پيامبر(ص) پايدار مي‌شود.
از ديگر حقوق سياسي شهروندان، برابري و يکساني در مقابل قانون است. همه از حقوق مساوي برخوردارند و قانون از همه يکسان حمايت مي‌‌کند. اين آموزه از خلال بيانات حضرت علي(ع) در موارد بسيار به‌دست مي‌آيد که ايشان با امر به عدالت و عدم تبعيض، مي‌فرمودند: «عدالت هر چيزي را در جاي خود مي‌نهد، درحالي‌که بخشش آن‌ را از جاي خود خارج مي‌‌کند، عدالت تدبير عمومي مردم است، درحالي‌که بخشش گروه خاصي را شامل مي‌شود. پس عدالت شريف‌تر و برتر است».
همچنين اين گفتارکه«اگر کسي را بر ديگري حقي باشد که ديگري را بر او حقي نباشد، چنين حقي مختص خداوند سبحان است، و آفريدگانش را چنين حقي نيست، زيرا او قدرت و توانايي دارد و در هر چه قضا و قدر گوناگون او جاري گردد، عادل و دادگر است.» نشان مي‌دهد رابطه مردم با حاکميت و رهبران سياسي خود يک رابطه دو طرفه است و شهروندان نيز داراي حقوقي هستند که در بخش‌هاي مختلف نهج‌البلاغه به کرات به آن پرداخته، به گونه‌اي که بسياري از آنها گرچه حقوقي صريح وآشکار هستند، اما حضرت براي تاکيد بر روي آنها عمداً آنها را در لابه‌لاي بيانات و مکتوبات خود ذکر کرده است.

 


نامه 53 به مالک اشتر يکي از جلوه‌هاي مهم ترسيم حقوق شهروندي در نهج‌البلاغه است. امام علي(ع) در اين نامه مالک را به رعايت عدل و انصاف، حقوق شهروندي، حقوق بشر، مصالح عامه، تساهل با شهروندان، تدارک مشارکت و... توصيه مي‌کند. ايشان حتي غيرمسلمان بودن را دليلي براي تفاوت در حقوق شهروندان نمي‌داند و با تدقيق در ساير روايات و اشارات نيز مي‌توان تاکيد بر حقوق شهروندي را در نهج‌البلاغه به راحتي دريافت و آن را به کار بست.

 


با بهره‌گيري از چنين مضامين و مفاهيمي در آموزه‌هاي ديني به ويژه نهج‌البلاغه تلاش دولت يازدهم و دوازدهم را در تقويت جايگاه حقوق شهروندي مي‌توان قابل دفاع دانست، اما بديهي است تا رسيدن به نقطه مطلوب بايد با مشارکت شهروندان، پيگيري نخبگان و البته اصحاب رسانه براي نهادينه شدن مفهوم حقوق شهروندي در جامعه تلاش کرد.

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
* captcha:

دردسر جدید برای کرونایی‌های پرسپولیس

پیشنهاد مهم روحانی به رهبر انقلاب درباره FATF

موسوی لاری: مردم پاسخ «چرا باید رأی بدهیم» را می‌خواهند

دومین مرحله سود سهام عدالت چه زمانی پرداخت می‌شود؟

همسر هاشمی: قبل از انقلاب خواب دیدم شیخ اکبر، شاه شده/ این اواخر مزد هاشمی را کف دستش گذاشتند

افشاگری هندی‌ها علیه ادعای پرسپولیس

زمان تحویل اولین مسکن ملی مشخص شد

پیشنهاد محرمانه حوزه علمیه برای اصلاح کتابهای درسی مدارس ؟

جزییات فرمول جدید محاسبه مستمری در احکام جدید/ کاهش ۲۵ درصدی سطح ریالی مستمری ۱۴۰۰ با یک اشتباه محاسباتی

لیست سیاه و ترسناک فرهاد مجیدی با جدایی سه ستاره استقلال

وقوع حادثه‌ در بخشی از شبکه توزیع برق تاسیسات نطنز

عراقچی: بزرگترین مانع احیای برجام عدم تمایل آمریکا به توقف تحریم‌های دولت ترامپ است

کاروان پرسپولیس به گوا رسید؟

فعال اصولگرا: عارف چون وفادار به رهبرى است، اصلاح طلبان حمايتش نمى كنند

عصبانيت شديد كيهان از دعوت به نامزدى سيدحسن خمينى براى ١٤٠٠

ابتكار جدید احمدی‌نژاد برای نامزدی در انتخابات (تصاوير)

سحر دولتشاهی با ماسک در جشنواره فیلم فجر

اخراج به خاطر عکس گرفتن با پیکر مارادونا (تصوير)

ازدواج شهرزاد شريعت زاده و جان سينا

جذاب ترین عکس ها از گوشه و کنار جهان را در دریچه روز تماشا کنید

جديدترين تصوير از مهدى كروبى

مراسم خاکسپاری آیت الله خویی با حضور آیت الله سیستانی (عكس)

ماهی 2.5 تنی در سواحل استرالیا (عكس)

مصادره عدد 4 توسط پرسپوليسى ها بدون فاصله گذارى اجتماعى ! (عكس)

عکسی از درون ضریح پیامبر اسلام (ص)

تیپ استوایی مجری ممنوع التصویر درکنار فرهاد اصلانی (عکس)

اسکورت عجیب بهنوش بختیاری در روزهای کرونایی! (فيلم)

آخرين حضور رحمانى وزير معزول صمت در دولت يازدهم (عكس)

جهان در متفاوت ترین 100 روزی که پشت سر گذاشت

تصويرى از 'سيدحسين حسينى و همسرش' در قرنطينه

تصوير جديد از كريم انصارى فرد و همسر يونانى اش

هرويه ميليچ بازيكن استقلال و همسرش (عكس)

تازه ترین تصویر کریم انصاری فرد در کنار 'همسر یونانی اش'

عکس‌ های مهدى طارمی با سحر قريشى چگونه لو رفت؟

ايوانكا ترامپ محجبه شد!

مراسم اختتامیه سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر

پژمان جمشيدى و ريحانه پارسا در جشنواره فجر (عكس)

تصوير جديد از مهدى قائدى و همسرش (عكس)

مهدى قائدى مهاجم استقلال و همسرش (عكس)

سلفى همسر سرمربى استقلال با ارگ شيراز

'همسر سرمربى استقلال' در تهران مدل شد (عكس)

حضور بهنوش طباطبایی با ظاهری جدید در جشن عکاسان

پريناز ايزديار در اكران سرخپوست (عكس)

داليلا همسر استراماچونی سرمربی استقلال در تهران (عكس)

تصويرى جديد از بهاره كيان افشار

همسر سرمربی استقلال به ايران نيامده، قليانى شد! (عكس)