کد خبر: ۱۳۹۴۴۶
تاریخ انتشار: ۱۲ فروردين ۱۴۰۱ - ۱۱:۴۴
«روز جمهوری اسلامی ایران» است اما قرار گرفتن آن در پایان نوروز این روز را مثل 29 اسفند -روز ملی شدن صنعت نفت- به بخشی از عید تبدیل کرده و مناسبت آن کمتر به یاد می‌آید.

 عصر ایران؛ مهرداد خدیر- اهمیت سالروز نخستین همه‌پرسی تاریخ ایران برای تعیین نوع حکومت در پی پیروزی انقلابی ضد‌سلطنتی چنان است که به‌قاعده باید همراه با انواع جشن‌ها و برنامه‌ها باشد اما در سکوت کامل برگزار می‌شود و در واقع هیچ آیینی ندارد و اعلام تعطیلی آن تنها تعطیلات نوروز در هفتۀ دوم را تثبیت کرده است.(شگفتا که ایدئولوگ‌های حکومت تازه سیزده‌به‌در را خرافی می‌دانستند اما با اعلام تعطیلی روز قبل از آن به عنوان جمهوری اسلامی عملا با تعطیلی دو روز در کنار هم تعطیلات نوروز محکم‌تر شد. در حالی که اگر رفراندوم 20 فروردین برگزار و تعطیل اعلام می‌شد دیگر به عید ربطی نداشت.)



  مناسبت 12 فروردین، «روز جمهوری اسلامی ایران» است اما قرار گرفتن آن در پایان نوروز این روز را مثل 29 اسفند -روز ملی شدن صنعت نفت- به بخشی از عید تبدیل کرده و مناسبت آن کمتر به یاد می‌آید.



  البته یک قرائت نیز که به مرور دست بالاتر را پیدا کرده چندان علاقه‌ای به دو اصطلاح مدرن  "جمهوری" و "همه‌پرسی" ندارد و شاید اگر چندان در 12 فروردین درنگ نمی‌کنند از آن رو باشد که مشارکت بالای 90 درصد با ریزش مشارکت به زیر 50 درصد در آخرین انتخابات مقایسه نشود.

  فراتر از این اشارات و در چهل‌و‌سومین سالروز برگزاری رفراندوم جمهوری اسلامی ایران این نکات را می‌توان یادآور شد:

 


1. همه‌پرسی (‌واژۀ برساختۀ داریوش آشوری به‌جای رفراندوم) در روزهای 10 و 11 فروردین 1358 خورشیدی برگزار شد نه 12 فروردین. در این روز نتیجه اعلام شد و رهبری فقید انقلاب، تأسیس جمهوری اسلامی ایران را در پی آن رفراندوم رسماً اعلام کردند.

 

  ایران، کشوری قدیم است و هرگز مستعمره نبوده و در زمره معدود کشورهایی که روز استقلال ندارد و از این رو قرار بود 12 فروردین روز ملی ایران باشد و سران خارجی این روز را تبریک بگویند اما عملا کارکرد آن به 22 بهمن انتقال یافته حال آن که 22 بهمن، سلبی است چون حکومت پادشاهی را برانداخته و 12 فروردین ایجابی است چون تأسیسی است.


  (شهرداری تهران در دورۀ جدید در بهمن 1400 جشن پرچم برپا کرد حال آن که مناسبت آن 12 فروردین بود. 22 بهمن سالروز پیروزی انقلاب ضد‌سلطنتی بود و 12 فروردین سالگرد تأسیس جمهوری اسلامی است و به همین خاطر در این فاصلۀ 50 روزه از مهندس بازرگان به عنوان نخست وزیر دولت موقت انقلاب اسلامی یاد می‌شد و عنوان جمهوری اسلامی به کار نمی‌رفت).



2. امام خمینی می‌توانست در فردای پیروزی انقلاب اسلامی و در بامداد 23 بهمن 1357 فرمان تشکیل جمهوری اسلامی را صادر کند اما چنین نکرد و ترجیح داد این تأسیس با برگزاری رفراندوم و بر پایۀ مراجعۀ مستقیم به آرای عموم مردم در سراسر ایران و در تمام شهرها و روستاها باشد.

 

   شاید به این خاطر که انقلاب بیشتر در شهرهای بزرگ جریان داشت و نسبت مشارکت‌کنندگان و حاضران در خیابان با همۀ جمعیت ایران به دقت مشخص نبود و به لحاظ بین‌المللی نیز همه پرسی مشروعیت‌زاتر است تا تظاهرات اعتراضی ولو مانند راه‌پیمایی‌های تاسوعا و عاشورای 57 چشم‌گیر و در حد همه‌پرسی بوده باشد.



  همه‌پرسی -خاصه اگر با نظارت بین‌المللی باشد- جای هیچ چون‌و‌چرا باقی نمی‌گذارد ضمن این که در فرمان نخست‌وزیری مهندس بازرگان و قبل از پیروزی انقلاب هم به این مأموریت اشاره شده بود.

 

شد جمهوری اسلامی به پا / که هم دین دهد هم دنیا به ما

 
 


3. در تاریخ ایران هرگز سابقه نداشته حکومت جدید با همه‌پرسی مستقر شده باشد. مراجعه به نظر نخبگان مانند کاری که نادر در دشت مغان انجام داد البته پیشیینه دارد اما برگزاری رفراندوم امری کاملا مدرن است. چرا که تا قبل از الغای نظام ارباب رعیتی اساسا عوام محلی از اعراب نداشتند. چندان که خود انقلاب بسیار کم تلفات و سریع هم امری مدرن بود.



  تاریخ ایران، تاریخ سلطۀ ایل‌ها و آل‌ها‌ست که از حاشیه به متن می‌آمده‌اند و پادشاهی را برمی‌انداختند و رییس ایل جدید خود بر تخت می‌نشست.



  اساسا خود رفراندوم در تاریخ معاصر هم چندان مسبوق به سابقه نیست.به یاد آوریم یکی از دلایل مخالفت روحانیت سنتی با رفراندوم انحلال مجلس در دولت دکتر مصدق نه فقط سکوت قانون‌اساسی مشروطه که باور نداشتن به این وسیله به عنوان منبع مشروعیت حکومت بود چندان که 10 سال بعد در مخالفت با رفراندوم انقلاب شاه و ملت یا انقلاب سفید هم در نامۀ آیت‌الله گلپایگانی به شخص شاه به همین نکته استناد شد.



4. عنوان پیشنهادی مهندس بازرگان نخست وزیر دولت موقت برای نام حکومت جدید و البته بر اساس مصوبۀ شورای انقلاب، «جمهوری دموکراتیک اسلامی» بود اما امام خمینی گفت : «جمهوری اسلامی، نه یک کلمه کم و نه یک کلمه زیاد». سخنی که هم پیشنهاد بازرگان و افزودن واژۀ «دموکراتیک» را رد می‌کرد و هم خواست نیروهای سنتی را که با واژۀ «جمهوری» میانه نداشتند و خواستار تشکیل «حکومت اسلامی» یا «حکومت عدل اسلامی » بودند.



  اصرار بازرگان به افزودن واژۀ دموکراتیک اگرچه به خاطر نگرانی از قرائت‌های غیر دموکراتیک بود اما ضرورتی نداشت چون نام حکومت، تضمین‌کنندۀ دموکراتیک بودن ساز و کارهای آن نیست کما این‌که در عنوان حکومت‌های توتالیتر یا کمونیستی در اروپای شرقی هم واژۀ «دموکراتیک» آمده در حالی که چند پادشاهی در اروپا از قوی‌ترین دموکراسی‌های دنیا هستند و با پدیدۀ جمهوری‌های موروثی هم روبه‌رو شده‌ایم.

 

5. رفراندوم جمهوری اسلامی وزن اندک گروه‌های مارکسیستی در جامعه را نیز به رغم سر‌و‌صدای فراوان آنان نشان داد. از این رو بی‌گمان اگر انواع دیگری از حکومت هم به رأی گذاشته می‌شد باز جمهوری اسلامی رأی می‌آورد نه جمهوری دموکراتیک خلق ونمونه‌های دیگر. در آن زمان البته رقابت اصلی با گفتمان چپ بود و صدای سکولارهایی چون مصطفی رحیمی و هما ناطق چندان شنیده نمی‌شد.

 

شد جمهوری اسلامی به پا / که هم دین دهد هم دنیا به ما

6. در برگه‌های رأی فرض بر تغییر «رژیم سابق» بود بنا‌براین گزینۀ نظام سلطنتی عملا منتفی بود. ضمن این که در برگه آمده بود «‌که قانون اساسی آن از تصویب ملت خواهد گذشت». از این رو برخی خرده گرفتند که مادام که قانون اساسی تصویب نشده مردم نمی‌دانند جمهوری اسلامی چیست و بعدتر و بر اساس قانون اساسی جدید باید رأی گرفته شود. آنان بعدها یادآور شدند در آن زمان بحث ولایت فقیه مطرح نبود و در پیش‌نویس قانون‌اساسی هم نیامده بود و در مجلس خبرگان که خود جانشین مجلس مؤسسان شد افزوده شد.



   در این بحث‌ها آنچه نادیده گرفته می‌شود اما کاریزما و نفوذ فوق‌العاده و اسطوره‌وار شخص امام خمینی است که هر چه از توده‌های مردم می‌خواست انجام می‌دادند و وقتی روشن‌فکران منتقد هم مجذوب آن شخصیت شده بودند عامه جای خود داشت. کاریزمایی چنان که از لایه‌های سنتی هم کسی یارای آن نداشت تا بگوید زنان حق رأی ندارند. (سخنی که مشروطه خواهِ آزاده‌ای در اندازه و آوازۀ سید حسن مدرس هم کمتر از 60 سال قبل و در آغاز قرن با صدای بلند گفته بود).

  جدای اینها تعبیر «تعرفۀ انتخاباتِ رفراندوم» در برگه‌ها نشان می‌دهد چقدر در این زمینه بی‌تجربه و تازه‌کار بودیم. چرا که انتخابات با رفراندوم متفاوت است و دو مقولۀ جدایند.



7. نویسندۀ این سطور در روز 10 فروردین 1358 و در مدرسۀ راهنمایی مفید در بالای میدان انقلاب نورالدین کیانوری دبیرکل حزب تودۀ ایران را دید که به جمهوری اسلامی ایران رأی داد و روز بعد هم در روزنامه‌ها خواندیم امیر عباس هویدا که 13 سال نخست وزیر بود و عبدالله ریاضی که 12 سال رییس مجلس شورای ملی و عباس‌علی خلعتبری وزیر خارجۀ سابق نیز در زندان پای صندوق حاضر شده‌اند. هویدا البته از اعلام رأی و این که آری انداخته یا نه خودداری کرد و مطابق تربیت اروپایی گفت «رأی، شخصی است» اما آن دو برگۀ آریِ خود را به خبرنگاران نشان دادند با این گمان شاید که نجات یابند.  هر سه نفر کمتر از 10 روز بعد اعدام شدند.



8. آیت‌الله گلپایگانی از مراجع ثلاث قم، در پیام تبریک بعد از رفراندوم از جمهوری اسلامی به عنوان «ولایت فقها» نام برد ولی امام خمینی اشاره‌ای به «ولایت فقیه» نکرد. بعدتر روشن شد که تلقی برخی مراجع این بوده که حکومت تحت نظارت فقیهان منتخب مراجع اراده می‌شود. ایده‌ای که در قالب شورای نگهبان بدون انتساب به مراجع و با حکم مستقیم رهبری اجرایی شد.


9. شاعر اولین سرود جمهوری اسلامی ایران*، ابوالقاسم حالت است و همین نشان می‌دهد انقلاب ایران تا چه حد مردمی بوده که اصراری بر قرائت‌های ایدیولوژیک وجود نداشته و محتوای سرودی رسمی را به شاعر غیر ایدیولوژیک سپردند. این سرود بعدها به خاطر زمان بیش از یک دقیقه‌ای و فراز و فرود آن تغییر کرد اما مصراع اول آن در خاطره‌ها مانده است:


شد جمهوری اسلامی به پا
که هم دین دهد هم دنیا به ما



  به زبان ساده و دور از تفسیر و تعبیر می‌توان گفت: راز رأی 98 درصدی و انتظار مردم از جمهوری اسلامی ایران در همین چند کلمه نهفته است: «هم دین دهد هم دنیا به ما».



10. کارنامۀ جمهوری اسلامی ایران را باید در روز جمهوری اسلامی بررسید و در 22 بهمن باید به اهداف انقلاب پرداخت اما این دو با هم خلط شده است. درست است که جمهوری اسلامی مولود انقلاب اسلامی است و مهم ترین شعار انقلاب هم «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» بوده اما انقلاب، بار تخریبی و براندازی دارد و جمهوری اسلامی و نظام، ماهیت تأسیسی.

 

  نظریۀ استمرار انقلاب البته به مرور به گفتمان مسلط تبدیل شده و واژۀ نظام تحت‌الشعاع آن قرار گرفته است. هر چند با این هدف بوده که حکومت اسیر مناسبات جهانی و بوروکراتیک نشود و روحیۀ شورانگیز خود را حفظ کند اما سبب شده انتقاد به عملکردهای کسانی که بعضا در انقلاب نقشی نداشته اند به حساب اصل انقلاب گذاشته شود و رسانه های برانداز که مخالف اصل انقلاب اند نیز میوه‌های خود را بچینند.

 

------------------------------

*متن کامل اولین سرود از این قرار بود:

شُد جمهوری اسلامی به پا 
که هم دین دهد هم دنیا به ما

از انقلاب ایران دِگر
 کاخ ستم گشته زیر و زِبَر

تصویر آیندۀ ما
 نقش مراد ماست

نیروی پایندۀ ما 
 ایمان و اتحاد ماست

یاری‌گر ما دست خداست
ما را در این نبرد او رهنماست

در سایۀ قرآن، جاودان
 پاینده بادا ایران

 
آزادی چو گل ها در خاک ما
 شکفته شد از خون پاک ما

ایران فرستد با این سرود
 رزمندگان وطن را درود

آیین جمهوری ما
 پشت و پناه ماست

سود سلحشوری ما
 آزادی و رفاه ماست

شام سپاه سختی گذشت
 خورشید بخت ما تابنده گشت

در سایۀ قرآن جاودان
 پاینده بادا ایران
نظر شما
* کد کپچا:
captcha

احمد خاتمی: در اوج بمباران غزه، باید مطابق صهیونیست‌ها تعطیلی «شنبه» داشته باشیم؟!

حکم دیوان بین‌المللی دادگستری برای توقف عملیات اسرائیل در رفح

واکنش تند آمنه‌ سادات ذبیح پور به اتهام وکیل احمدی‌نژاد

جزئیات یارانه جدید ۶۰۰ هزار تومانی / یسنا به چه کسانی تعلق می گیرد!؟

ماجرای درگیری نکونام و علی خسروی بر سر «شیتیل بگیر» چیست؟

شهید مالک رحمتی استاندار آذربایجان شرقی به خاک سپرده شد (تصاویر)

پیکر شهید «سید مهدی موسوی»، سرتیم رئیسی به خاک سپرده شد (تصاویر)

سلفی یک نماینده با جواد مهرابی، محافظ خبرساز رئیسی (عکس)

علی خسروی جنجال به پا کرد: هواداران تیم خاص داوران را تهدید به قتل کردند/ همه می‌دانند شیتیل بده فوتبال ایران کیست!

مخاطب میرسلیم در توئیت جنجالی کیست!؟

خبر مهم درباره متناسب و همسان‌ سازی حقوق بازنشستگان

فقط یک چیز می‌تواند مانع قهرمانی پرسپولیس شود / استقلال در قواره قهرمانی نیست

توافق بزرگ عربستان و آمریکا / مهمتر از عادی سازی روابط ریاض و تل آویو

ترکیب احتمالی پرسپولیس مقابل استقلال خوزستان

پلیس قم: متصدی یک رستوران که به ساحت شهدای خدمت توهین کرده بود بازداشت شد / واحد صنفی مربوطه نیز پلمب شد

رونمایی از زهرا شیخ همسر زیبای عبدالکریم حسن، ستاره پرسپولیس (عکس)

حضور خندان کاظم صدیقی در افتتاحیه مجلس خبرگان (عکس)

اشک‌های آیت الله سیدمحمدتقی آل‌ هاشم در مراسم تشییع فرزندش (عکس)

مراسم تشییع ابراهیم رییسی و آیت الله آل هاشم در تبریز (گزارش تصویری)

واکنش رسول خادم به شهادت ابراهیم رئیسی (عکس)

لیلا حاتمی، هانیه توسلی و پارسا پیروزفر در مراسم ختم زری خوشکام (عکس)

تصویری غم انگیز از پدر شهید «محسن دریانوش» خلبان بالگرد رئیسی (عکس)

پیراهن احمدی نژاد در افتتاحیه مجلس خبرگان سوژه شد (عکس)

ژیلا صادقی، مجری جنجالی صداوسیما برای همیشه از ایران رفت (تصویر)

شهادت مسعود کرمی، احسان منشی زادگان و فرهاد روزبهانی ۳ مامور فراجا در تهران (عکس)

تصویر کامل و جدید از هلیکوپتر سوخته شده رئیس جمهور و همراهانش (عکس)

حضور اقشار مردم در بیت آیت الله آل هاشم (ویدئو)

برگزاری جلسه فوق العاده سران قوا به میزبانی مخبر + عکس

سیدطاهر مصطفوی، محسن دریانوش و بهروز قدیمی کادر پروازی بالگرد رئیس جمهور (عکس)

تصاویر انتقال پیکر شهدا سقوط بالگرد رئیس جمهور به مناطق پایین دست (ویدئو)

توییت صفحه رهبر انقلاب در پی تایید شهادت ابراهیم ريیسی (تصویر)

اولین تصویر از شهید سید مهدی موسوی سرتیم حفاظت رئیس جمهور (عکس)

تیپ و چهره «روناک» و «شیرین» سریال نون خ در پشت صحنه(عکس)

آخرین تصویر از رئیسی و همراهان قبل از سانحه برای بالگرد (عکس)

واکنش سحر دولتشاهی به استوری عاشقانه علی سرابی برای همسرش مارال بنی آدم (عکس)

جنیفر لوپز با این عکس به شایعات پایان داد (تصاویر)

مراسم تشییع زری خوشکام با حضور لیلا حاتمی، علی مصفا، حامد بهداد و… (تصاویر)

چهره ماتم‌زده لیلا حاتمی در مراسم تشییع مادرش (تصاویر)

بعد از مرگ بروسلی همسرش با چه کسی ازدواج کرد؟+عکس

نازنین بیاتی با چهره‌ای متفاوت از نمای نزدیک! (تصاویر)

استایل زیبا و وسترنی «کیمیا خاتون» فیلم مست عشق در آمریکا (تصاویر)

صحنه‌های دلهره‌آور از ورود سیل و حرکت خودروها در مشهد (ویدئو)

قانون شکنی منتخب انقلابی مجلس! (تصویر)

آمار تکان دهنده از میزان اجرای وعده مهم رئیسی در انتخابات (تصویر)

ایوب موسوی و پوپک بسامی، دو وزنه‌بردار ایرانی با هم ازدواج کردند (+عکس)

شهادت همرزم شهید زاهدی و یکی از فرماندهان حزب الله لبنان (+عکس)

واکنش به تیتر کیهان درباره حکم زندان وزیر رئیسی (تصویر)

سد نهند تبریز‌ سرریز کرد + تصویر

واکنش ستاره استقلال به رکورد زنی اش (تصویر)

برنامه فوتبال برتر تکلیف «کرنر منجر به گل» استقلال مقابل فولاد را روشن کرد (ویدئو)

واکنش همایون شجریان به شایعه طلاق سحر دولتشاهی و ادعای خیانت؛ مهر تائید بر جدایی!؟ (+تصویر)

کنایه سنگین المیرا شریفی مقدم به بنر جدید شهرداری درباره حجاب+ عکس

استوری تند باشگاه پرسپولیس علیه مربی استقلال (تصویر)

بازدید رهبر انقلاب از نمایشگاه کتاب (تصاویر)

عکس دیده نشده از مهران مدیری در کنار هدیه تهرانی

حضور عروس و داماد ترک در بازی آلانیااسپور - بشیکتاش (عکس)

حمله تند پیشکسوت جنجالی پرسپولیس به استقلال و هاشمی نسب + تصویر

استایل جدید مریم مومن با تم متفاوت (عکس)

آتش سوزی قطار حومه ای هشتگرد - تهران در میان بهت مسافران سرگردان (تصاویر)

عکسی از کمند امیرسلیمانی در مراسم عقد برادرش سپند

فاطمه و ابوالقاسم جراره نخستین خواهر و برادر، راهی مجلس دوازدهم شدند + عکس

عکسی از همسر سابق سپند امیرسلیمانی که پربازدید شده

توزیع تسبیح‌هایی با خاصیت ضدعفونی دست‌ها در مراسم حج/ جنس این تسبیح‌ها از چیست؟+ عکس

جشن سالگرد ازدواج علیرضا نیکبخت و همسرش + عکس

دیدار اعضای تیم ملی فوتسال با رهبر انقلاب + عکس

بهنوش بختیاری کاراگاه جنایی شد! (عکس)

استایل شیک و اروپایی همسر گولسیانی در تمرین پرسپولیس (عکس)

استایل ساده و جداب دونگ یی (عکس)

درخواست جالب دختران هوادار استقلال از بازیکنان + عکس

تصویری از سردار رادان در اجتماع حمایت از حجاب در اهواز (عکس)

تتلو در جلسه آخر دادگاهش: دنبال ترویج موادمخدر نبودم، می‌خواستم برای مشروبات الکلی جایگزین گیاهی معرفی کنم! +عکس

تغییر چهره شیلا خداداد، «سیتا» سریال مسافری از هند بعد 21 سال (تصاویر)

مسعود مرادی: کوپال ناظمی این پنالتی استقلال را ندید (ویدئو)

زنان استقبال کننده از احمدی نژاد در مجارستان (عکس)

یکی از معلمان زن با تدریس خلاقانه شاهنامه، اینگونه وایرال شد (ویدئو)

اقدام استقلال علیه کوپال ناظمی داور بازی با ذوب آهن! + تصویر

احمدی نژاد به مجارستان رفت (+عکس)

«دونگ‌ یی» در لباس دزدان دریایی جذاب‌تر شد (تصاویر)

هادی کاظمی و همسرش سمانه پاکدل در پشت صحنه بک سریال (عکس)

مرحوم سید اسماعیل نصراللهی و پدرش در دیدار با رهبری (عکس)

سردار مجید ایافت درگذشت / مراسم تشییع برگزار شد + عکس

تصویر جدید از حضور لیلا اوتادی و علیرضا نیکبخت در کنسرت علی زندوکیلی (عکس)

مجری زن پرحاشیه صداوسیما با این پوشش در مسیر بازگشت از آمریکا رویت شد (عکس)

همسر ستاره استقلال بر دستان سیلوا بوسه زد! (عکس)

دختر هوادار پرسپولیس با استایل سرخپوستی / عکس

عکسی لو رفته از عروسی خواهرزاده احمدی‌نژاد در ترکیه

شاهکار بی نظیر هوش مصنوعی؛ ضرب المثل‌های ایرانی به تصویر بدل شدند! (عکس)

تصویری از شهرام لاسمی (قلقلی) در آستانه ۶۰ سالگی (عکس)

نعیمه نظام دوست در برنامه اسکار: دوست دارم با «مهران مدیری» ازدواج کنم! (ویدئو)

شیدا مقصودلو، همسر دهه هفتادی ژوزه مورایس که دل و دین سرمربی سپاهان را برده، کیست!؟ (تصاویر)

پرطرفدارترین

زمان پرداخت مابه التفاوت پاداش پایان خدمت و مرخصی ذخیره فرهنگیان بازنشسته ۱۴۰۰ تغییر کرد

کاندیداهای احتمالی انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳ (اسامی)

کنایه تند چهره نزدیک به داماد رئیسی به یک مقام ارشد

تشییع را با تشییع باید مقایسه کرد نه با انتخابات / تابوت و صندوق جای هم را نمی‌گیرند

سرپرست استقلال: با این شرایط امکان رقابت نیست

تصویر همسر و پدر همسر شهید مالک رحمتی، استاندار فقید آذربایجان شرقی