:::Noandish.com::: بحران عراق: ریشه‌ها و پیامدها
كانال نوانديش
سفيد
آخرین اخبار حوادث
روزنو
اخبار سیاسی
اخبار هنری
اخبار ورزشی
نواندیش
سلامت
آب و هوای نواندیش
تدبیر
لینک های نواندیش
کد خبر: ۱۴۷۴۹۰
تاریخ انتشار: ۱۱ شهريور ۱۴۰۱ - ۱۸:۴۶

اعتماد: پس‌از برگزاری انتخابات پارلمانی عراق و عدم توافق گروه‌های سیاسی در این کشور برای تشکیل دولت، این کشور با بن‌بست سیاسی مواجه شد. مهم‌ترین خبر رسانه‌های جهان در این چند روز حمله طرفداران مقتدی صدر به کاخ ریاست‌جمهوری و محوطه سبز عراق و اقدامات تخریب‌گرایانه‌ آنان بوده است. تامل در حوادث و رویدادهای عراق بیانگر این مهم است که مشکلات عراق ریشه در جایی دیگر دارد و آن ناتوانی عراقی‌ها در دولت ملت‌سازی پس ‌از سقوط رژیم بعث در این کشور است و همین عامل زمینه را برای دخالت نیروهای خارجی، نافرمانی و مداخله نظامیان در سیاست، عدم ثبات دولت‌ها و تنش‌های داخلی فراهم کرده است.

 

عراق نیز از جمله کشورهایی است که بافت جمعیتی آن به تعبیر جامعه‌شناسان موزاییکی یا مرکب از اقوام و گروه‌های مختلف با فرهنگ‌ها، زبان‌ها و مذاهب متفاوت است. این مهم به همراه بافت قبیله‌ای و عشیره‌ای در بیشتر مناطق اهل ‌سنت‌نشین این کشور، شکل‌گیری دولت- ملت را در عراق با چالش مواجه ساخته‌ است چرا که برای شکل‌گیری این فرآیند باید اقوام و گروه‌های مختلف از مرحله من بودن به مرحله ما بودن گام گذاشته و صاحب یک هویت مشترک جمعی براساس تاریخ و زبان واحد شوند اما این مهم در عراق به دلیل تقدم منافع قومی، زبانی، مذهبی و طایفه‌ای تحقق نیافت و دولت- ملت‌سازی از بیرون و به دست نیروهای خارجی شکل گرفت. مرحله اول این فرآیند بعد از جنگ جهانی اول و شکل‌گیری عراق جدید به برکت سیاست‌های بین‌المللي، به‌ویژه سیاست بریتانیا در سال‌های جنگ جهانی اول و پس‌از آن بود.

 

ازاین‌رو بود که اکثریت شیعه مجال تشکیل دولت را نیافت و اقلیت اهل‌سنت قدرت سیاسی را در این کشور به دست گرفت. مرحله دوم به سال‌های بعد از واقعه یازده سپتامبر و سرنگونی رژیم بعث همراه با شکل‌گیری دولت جدید در عراق با مشارکت شیعیان مربوط می‌شود اما این‌بار نیز عامل این تحول نه از درون عراق بلکه نتیجه سیاست‌های بین‌الملل بود. امریکا اگرچه ابتدا به ‌دنبال آن بود تا در عراق مدلی از سیاست دموکراتیزاسیون خاورمیانه جدید خود را اجرا کند ولی خیلی زود مشخص شد که نیروهای اجتماعی و سیاسی عراق آمادگی انجام چنین تحولی را ندارند.

 

این مهم دو دلیل داشت :اول اینکه نیروهای اجتماعی و سیاسی در عراق، چه گروه‌های شیعی و چه اهل‌سنت، هنوز بر ماهیت محلی خود تاکید داشته و توان سازماندهی خود در قالب سازمان‌های سیاسی مدرن و رقابت دموکراتیک را نداشتند. لذا نگاه آنها برای حرکت مهره‌های شطرنج خود در صحنه سیاست داخلی عراق به مرزهای خارج از این کشور و حامیان بیرونی خود بود. عامل دوم اینکه پس‌از سقوط رژیم صدام، کشور عراق صحنه رقابت قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای همراه با تلاش این کشورها برای هژمون کردن سه گفتمان سیاسی از اسلام یعنی گفتمان شیعی، سلفی- تکفیری و اخوانی شد؛ رقابتی که در نهایت با همکاری دولت‌های منطقه و فرامنطقه‌ای همراه با بستر مناسب عراق از نظر اجتماعی و فکری زمینه را برای شکل‌گیری داعش جهت مقابله با اسلام شیعی در این کشور فراهم کرد. بدین‌ترتیب فرآیند دموکراتیزاسیون در عراق پس‌ از سقوط صدام نهادینه نشد. در این‌ میان شاید عاملی که نقش محوری در حفظ وحدت در عراق تاکنون داشته‌ است مواضع مرجعیت شیعه به‌ویژه سیاست‌های وحدت‌گرایانه‌ آیت‌الله سیستانی باشد.

 

اما تامل در روند تحولات عراق از ابتدا تاکنون بیانگر سیاست‌های متفاوت مقتدی صدر در قبال سیاست‌های وحدت‌گرایانه‌ آیت‌الله سیستانی است. به گونه‌ای که گاه به اقدامات ساختارشکنانه از سوی طرفداران وی منتهی شده است که دو نقطه عطف آن یکی حمله به حرم ائمه از سوی طرفداران وی و دیگر وقایع کنونی به خصوص حمله به کاخ ریاست‌جمهوری در عراق است. بدون شک نقش مقتدی صدر در این اقدامات ساختارشکنانه غیرقابل ‌انکار است و به ‌نظر می‌رسد دو عامل روان‌شناختی و سیاسی در وقوع چنین وقایعی نقش داشته ‌است: از نظر روان‌شناسی و تیپ شخصیتی وی دارای نوعی خودبزرگ‌بینی است. این عامل سبب شد تا به همراه سابقه خانوادگی وی از نظر وابستگی به آیت‌الله صدر نامبرده انتظار داشته باشد تا در عراق پس‌ از صدام، نقش محوری در تحولات سیاسی و مذهبی عراق داشته باشد اما مسیر تحولات عراق به شکلی پیش رفت که سیاست‌های خردمندانه آیت‌الله سیستانی سبب شد تا این مرجع تقلید نقش محوری در تحولات عراق داشته و مقتدی صدر به‌تدریج در حاشیه قرار گیرد لذا بدیهی می‌نماید که با توجه به روحیات شخصی و انتظارات وی، چنین شرایطی برای نامبرده قابل‌تحمل نباشد. علاوه‌بر عامل روانی، از نظر سیاسی نیز وی در عراق دچار نوعی انزوای سیاسی شد به‌گونه‌ای که هیچ‌یک از گروه‌های سیاسی در مقطع کنونی حاضر به تشکیل دولت ائتلافی با وی نشدند.

 

شکست‌های روحی - روانی و سیاسی برای مقتدی صدر سبب شد تا به‌تدریج در مواضع سیاسی وی چرخش‌های مهمی اتفاق افتد که شاید یکی از مهم‌ترین آنها فاصله‌گیری تدریجی از ایران و در مقابل نزدیکی به عربستان، به‌عنوان مهم‌ترین رقیب ایران، در عراق باشد. علاوه بر این صدر با حمایت از ناسیونالیستی با ماهیت پان‌شیعییستی در عراق و طرح گفتمان مقابله با مداخله خارجی در عراق، خواستار خروج نیروهای خارجی از عراق از جمله جمهوری اسلامی ایران شد. با توجه به چنین پیشینه‌ای شاید بتوان ادعا کرد که عدم توانایی نیروهای سیاسی عراق برای بازیگری در صحنه سیاست این کشور براساس منافع ملی و نگاه آنها به حامیان خارجی خود همراه با مداخله نیروهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در این کشور از یک‌سو و احتمال بازگشت مجدد مقتدی صدر به صحنه سیاست، همانند هفت بار توبه سابق خود، به‌احتمال زیاد اوضاع سیاسی عراق در آینده نزدیک کمتر ثبات سیاسی به خود خواهد دید و احتمال دارد که این کشور تجربه کشور مصر را یعنی استفاده نظامیان از ناآرامی‌ها و بازگشت به قدرت از طریق کودتا به بهانه استقرار نظم در این کشور تجربه کند، موضوعی که هم سابقه تاریخی دارد و هم در کشورهای خاورمیانه با توجه به فرهنگ اقتدارگرایی آنها زمینه برای پذیرش آن وجود دارد.


اما سوال پایانی اینکه اوضاع کنونی عراق در صورت تداوم چه پیامدهایی ازنظر داخلی و خارجی می‌تواند داشته باشد؟ از نظر داخلی تداوم چنین وضعی 1- تنها فرصت به‌دست‌آمده برای شیعیان پس ‌از نزدیک به یک قرن را برای در دست گرفتن دولت از میان خواهد برد. 2- هرج‌ومرج سیاسی زمینه را برای شکل‌گیری مجدد نوعی ناسیونالیزم در عراق فراهم خواهد کرد، ناسیونالیسمی که شاید نوک پیکان آن متوجه ایران باشد 3- شورش و ناآرامی در عراق می‌تواند زمینه را برای بازگشت نظامیان به صحنه سیاست از طریق کودتا فراهم کند 4- تداوم وضع فعلی می‌تواند زمینه‌ساز ائتلاف عشایر اهل‌سنت، بازماندگان حزب بعث و حتی نیروهای مقتدی صدر گردد و این ائتلاف می‌تواند با شعار تقدم نظم بر آزادی قدرت را در عراق به دست گیرد، ائتلافی که شدیدا سیاست‌های ضد ایرانی دارد و مورد حمایت رقبای ایران به‌ویژه عربستان و امریکا در صحنه سیاسی عراق است. 5- تداوم بی‌ثباتی در عراق زمینه را برای فعالیت مجدد گروه‌های اسلام‌گرای افراطی مانند داعش فراهم می‌کند.

 

به ‌نظر می‌رسد چنین پیامدهایی در صورت تداوم وضع فعلی از هر نظر به ضرر منافع جمهوری اسلامی ایران باشد چراکه: 1- احیای ناسیونالیسم همراه با حمایت حزب بعث و اهل‌سنت از آن می‌تواند مجددا عراق را به رقیب منطقه‌ای ایران تبدیل کند 2- عراق بی‌ثبات می‌تواند به کانون بحران علیه ایران تبدیل شود و این همان خواسته رقبای منطقه‌ای و مخالفین ایران به‌ویژه امریکا و اسرايیل است 3- تداوم ناآرامی ها در عراق، ایران را از یکی از بازارهای اصلی منطقه‌ای خود در دوران تحریم محروم می‌کند و 4- بالاخره اینکه عراق بی‌ثبات می‌تواند کانونی برای صدور نیروهای اسلام‌گرای افراطی همانند داعش به درون ایران باشد. بنابراین منافع ملی جمهوری اسلامی ایران اقتضا می‌کند که کارگزاران سیاست خارجی ایران با استفاده از نفوذ معنوی خود در عراق و همکاری با نیروهای خارجی بانفوذ در این کشور از طریق دکترین تنش‌زدایی زمینه بازگشت ثبات و آرامش را به عراق فراهم کنند چراکه یک عراق باثبات در کنار مرزهای ایران از نظر سیاسی، اقتصادی و امنیتی می‌تواند به نفع جمهوری اسلامی ایران باشد.

كانال نوانديش
سفيد
آخرین اخبار حوادث
روزنو
اخبار سیاسی
اخبار هنری
اخبار ورزشی
نواندیش
سلامت
آب و هوای نواندیش
تدبیر
لینک های نواندیش
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
* :
كانال نوانديش
سفيد
آخرین اخبار حوادث
روزنو
اخبار سیاسی
اخبار هنری
اخبار ورزشی
نواندیش
سلامت
آب و هوای نواندیش
تدبیر
لینک های نواندیش
فلای تودی
تلگرام

تهدید اتحادیه اروپا توسط امیر عبداللهیان: در صورت اقدامی نسنجیده، منتظر اقدام متقابل باشید

پیشنهاد عجیب خبرگزاری فارس برای جایگزینی واتساپ و اینستاگرام

چگونه از شر افکار ناخواسته خلاص شویم؟

وزیر پیشنهادی رئیسی با چندهزار میلیارد تومان سرمایه: چرا هیچ چیزتان شبیه مردمی که باید مقاومت کنند نیست؟!

توضیحات جدید وزیر ارتباطات درباره اینترنت ملی و قطع اینترنت در جمع نمایندگان مجلس

دانشمندان از راز حیات پرده برداشتند!

اینستاگرام امروز رفع فیلتر می شود؟!

دادستان کل کشور: در واتساپ و اینستاگرام شاهد برگزاری کلاس‌های جنایت، بی‌عفتی و هرزگی هستیم

واکنش ضرغامی به اعتراضات در مدارس دخترانه

سود هزار میلیارد تومانی فروش فیلترشکن!

امام جمعه موقت تهران: از مسلمات قطعی است که ایمان را نمی‌توان تحمیل کرد

اجرای ۲ طرح فروش فوری و پیش فروش محصولات ایران خودرو (+جدول و جزئیات)

ژست خاص حسین ماهینی پس از آزادی (عکس)

سیداحمد خاتمی: در سازمان ملل برای دیدار با آیت‌الله رئیسی مسابقه گذاشته بودند

جزییات افزایش حقوق بازنشستگان دولت/ اعلام مبلغ افزایش حقوق و زمان پرداخت

مشروح كامل مناظره چالشى سعيد شريعتي و جليل محبي بر سر گشت ارشاد (فيلم)

تصاوير جديد از شهاب حسيني و همسر جديدش ساناز ارجمند

ساناز ارجمند همسر دوم شهاب حسيني؟

سمانه پاكدل و هادي كاظمي در اكران نمور

ویدیویی جالب از سفر پادشاه انگلستان به ایران در سال ۱۳۸۲ (فیلم)

شادی مشكوك بازیکن نفت مسجدسلیمان پس از گل برترى پرسپوليس ! (فيلم)

لحظه دريافت جايزه کیت بلانشت از ليلا حاتمي

عكس: درخشش ليلا حاتمى روى فرش قرمز اختتاميه جشنواره ونيز

عبدالحسين مختاباد در حال دست دادن با ملكه انگليس(عكس)

حضور خاتمی در جلسه مجمع روحانیون (فیلم)

حجاب جدید سحر قریشي با چفیه عربی!

بازخوانى آهنگ "بهت قول ميدم" توسط خواننده ايتاليايي (فيلم)

سکانسی از سریال یاغی حاشیه ساز شد (+فیلم)

غیرتی شدن رامبد جوان و تذکر جدی به پشه در مهمونی (فيلم)

هانيه غلامي با پوشش پرسپوليسى در ورزشگاه آزادى

ويدئوى ديدنى و پر بازديد از روز پر شور دختران پرسپوليسى در آزادى (فيلم)

تصاوير زيبا از دختران پرسپوليسى در آزادى

وقتى گورباچف پس از رهبرى شوروى، تبليغ پيتزا مى كرد (فيلم)

نخستین تصاویر از لیلا حاتمي در جشنواره ونیز

تصويرى جديد از نويد محمدزاده و فرشته حسيني

تيپ عايشه گل در ايران

عكس پربيننده از يك "دختر هوادار استقلال" با تصوير ناصر حجازى

تصاوير زيبا از بانوان هوادار استقلال در آزادى

صورت تتو شده سحر قریشی پس از جدایی

تهديد على شادمان توسط بچه در مهمونى! (فيلم)

شناسايى دخترى كه باعث خيانت پيكه به شكيرا شد (عكس)

وقتی بچه، کلاه قرمزی رو مى بيند! (فيلم)

اخراج از مدرسه برای نداشتن شناسنامه!

بعد از جانی دپ، جیسون استاتهام هم در ايران رویت شد! (عكس)

همسر يورگن لوكاديا مهاجم جديد پرسپوليس (عكس)

پست جديد طناز طباطبايي درباره سريال ياغى

رونمايى از همسر لوكاديا گزينه خارجى پرسپوليس (عكس)

عکس جالبی از هوشنگ ابتهاج و فروغ فرخزاد

باران کوثری با گریم پروین اعتصامی (عكس)

شكايت ستاد امر به معروف از كليپ دخترانه تبليغ بستنى به دادستانى (فيلم)

موج‌ سواری شكيرا با مرد مرموز (عكس)

پشت صحنه سکانس حساس سریال «یاغی» (فيلم)

دعواى بچه با ستاره پسيانى جنجالى شد(فيلم)

فالش‌خوانی و پوشش امیر مقاره جنجالى شد (فيلم)

كارگردان سریال یاغی و همسرش عاطی!

رهبرى با اقدام اينان مخالفت كرد: "تصاوير اخلالگران" در سخنرانى يادگار امام

تصويرى از نگار فرهمند همسر پژمان جمشيدي (عكس)

ويدئوى جنجالى از همخوانى سرود سلام فرمانده توسط الهام چرخنده

حجاب الیف ارول بازیگر زن ترکیه ‌ای در تهران

تيپ فرشته حسينى و نويد محمدزاده در جشنواره

مهار اين پنالتى توسط ماركوس دنيلو به قيمت جان بازيكنان تيم تمام شد (فيلم)

بازتاب جالب فن فوق العاده محمد رضا مختاری روی کشتی گیر جمهوری آذربایجان/ علی اف جای پهپاد، کشتی گیر اسرائیلی وارد کند!(فیلم)

تصاوير مشهور حادثه ١١ سپتامبر

مونا فرجاد ازدواج كرد (عكس)

بن افلک و جنیفر لوپز در جشنواره فیلم ونیز

پوشش نوید محمدزاده و فرشته حسینی در مراسم عقدشان

تصويرى شگفت آور از سيدمحمد خاتمى

ابتكار جدید احمدی‌نژاد برای نامزدی در انتخابات (تصاوير)

سحر دولتشاهی با ماسک در جشنواره فیلم فجر

اخراج به خاطر عکس گرفتن با پیکر مارادونا (تصوير)

ازدواج شهرزاد شريعت زاده و جان سينا

جذاب ترین عکس ها از گوشه و کنار جهان را در دریچه روز تماشا کنید

جديدترين تصوير از مهدى كروبى

مراسم خاکسپاری آیت الله خویی با حضور آیت الله سیستانی (عكس)

ماهی 2.5 تنی در سواحل استرالیا (عكس)

مصادره عدد 4 توسط پرسپوليسى ها بدون فاصله گذارى اجتماعى ! (عكس)

عکسی از درون ضریح پیامبر اسلام (ص)

تیپ استوایی مجری ممنوع التصویر درکنار فرهاد اصلانی (عکس)

اسکورت عجیب بهنوش بختیاری در روزهای کرونایی! (فيلم)

آخرين حضور رحمانى وزير معزول صمت در دولت يازدهم (عكس)

جهان در متفاوت ترین 100 روزی که پشت سر گذاشت

تصويرى از 'سيدحسين حسينى و همسرش' در قرنطينه

تصوير جديد از كريم انصارى فرد و همسر يونانى اش

هرويه ميليچ بازيكن استقلال و همسرش (عكس)

تازه ترین تصویر کریم انصاری فرد در کنار 'همسر یونانی اش'

عکس‌ های مهدى طارمی با سحر قريشى چگونه لو رفت؟

ايوانكا ترامپ محجبه شد!

مراسم اختتامیه سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر

پژمان جمشيدى و ريحانه پارسا در جشنواره فجر (عكس)

فلای تودی
تلگرام
فلای تودی
تلگرام
فلای تودی
تلگرام