پرواز هواپیماهای فوق سنگین نظامی روسی در آسمان ایران چه پیامی دارد؟

در شرایطی که سال 2026 میلادی با یک تحول بزرگ نظامی در جهان، یعنی حمله نظامی آمریکا به ونزوئلا و ربایش رئیس‌جمهور این کشور آغاز شد، با این حال حتی چنین رخداد مهمی نیز باعث نشد تا نسبت به وقوع یک رخداد مهم نظامی دیگر در آن سوی دنیا غفلت انجام گیرد؛ پروازهای مکرر هواپیماهای غول‌پیکر ترابری و نظامی ایلیوشین روسی از مبدا روسیه به مقصد ایران.

روزنامه فرهیختگان نوشت: بر اساس رصدی که از جانب منابع اطلاعاتی به‌ویژه منابع غربی اعلام شده است این هواپیماهای غول‌پیکر نظامی حداقل 5 بار و در طی 48 ساعت از روزهای ابتدایی سال جدید میلادی، پروازهایی به مقصد ایران انجام داده‌اند.

همان‌طور که کارشناسان نظامی تأکید دارند انجام 5 سورتی پرواز در چنین بازه زمانی کوتاهی برای این مدل هواپیماهای فوق‌سنگین نظامی را نمی‌توان رویدادی معمول در نظر گرفت، به‌ویژه آنکه انجام چنین کاری به هماهنگی قابل‌توجهی میان خدمه پرواز، مجوزهای پروازی، امنیت عملیاتی و منطق تخلیه حفاظت‌شده نیاز دارد. 

علاوه بر این ظرفیت ترابری فوق‌العاده این هواپیماها در حمل 50 تن بار نظامی و در کنار آن هزینه سنگین حدود 400 تا 500 هزار دلاری هر سورتی پرواز؛ همگی باعث شد تا این رخداد از سوی ناظران سیاسی و نظامی به‌شدت مورد توجه قرار گیرد. در همین راستا سایت مطالعات دفاعی آسیا مقالاتی را در تحلیل این رخداد و اهمیت آن منتشر کرده است که در اینجا کوشیده‌ایم تا به مهم‌ترین محورهای ارائه‌شده از سوی این رسانه در رابطه با این تحول نظامی مهم بپردازیم. 

 ایلیوشین‌ها، محور کریدور ترابری نظامی جدید ایران و روسیه
تحلیلگران سایت مطالعات دفاعی آسیا در این مقالات ضمن بررسی روند پرواز ایلیوشین‌های نظامی در امتداد آسمان روسیه و ایران، به چند نکته مهم دراین‌رابطه اشاره کرده‌اند.

در وهله نخست این تحلیلگران به چگونگی انتخاب مسیر هوایی تردد ایلیوشین‌های ایل-76 و ایل-96 توجه نشان داده‌اند، در جایی که این هواپیماهای غول‌پیکر پروازهای بدون توقف خود از روسیه به مقصد تهران را در مسیر دریای خزر انجام می‌دهند.

تمرکز، مسیر و سرعت این پروازهای ترابری نشانه‌ای قوی از فعال‌سازی آگاهانه یک کریدور باری هوایی از پیش برنامه‌ریزی شده است که برای دور زدن نقاط گلوگاه نظارتی غرب و در عین حال سریع‌ترین مسیر انتقال دارایی‌های حساس هوانوردی نظامی طراحی شده است. انتخاب این مسیر امکان حفاظت از پوشش راداری ناتو و در عین حال امکان جابه‌جایی مخفیانه تجهیزات نظامی بزرگ را بدون مواجهه با خطرات ناشی از رهگیری و یا اختلال دیپلماتیک ناشی از عدم پذیرش پرواز از جانب کشورهای عبوری، فراهم می‌کند. 

اما چرایی استفاده ایلیوشین‌ها برای انتقال این محموله‌های نظامی، دومین پرسش مهمی است که از سوی تحلیلگران نظامی مطرح شده است. به باور آن‌ها ممکن است سه هدف در پس پرده این انتخاب وجود داشته باشد؛ اول نوعیت و ارزش تسلیحات انتقالی که لزوم استفاده از ایلیوشین‌ها را که اساساً برای انتقال چنین تجهیزاتی ساخته‌شده‌اند، توجیه می‌کند. دوم اوضاع پرآشوب خاورمیانه و به‌خصوص دریاهای سیاه، سرخ و خلیج‌فارس و در پی آن مخاطرات بالقوه مسیر دریایی و در نهایت شاید از همه این‌ها مهم‌تر، ضرورت انتقال سریع تجهیزات به ایران که با دینامیک تشدید تنش در خاورمیانه، از جمله فعالیت‌های تهاجمی اسرائیل و جابه‌جایی مکرر در وضعیت نیروهای آمریکایی در سراسر منطقه سنتکام، در ارتباط مستقیم قرار دارد. 

 ایلیوشین‌های روسی چه نوع محموله نظامی را حمل می‌کنند؟ 
در مورد نوعیت محموله‌های نظامی حمل‌شده توسط ایلیوشین‌های غول‌پیکر روسی طیفی از گمانه‌زنی‌ها مطرح شده است. در نخستین فرضیات از احتمال انتقال محرمانه تجهیزات نظامی با ارزش بالا، یعنی ماژول‌های پشتیبانی پدافند هوایی تا زیرسامانه‌های جنگ الکترونیک، سخن به میان آمد. در این راستا گمانه‌زنی‌ها بر ارسال قطعات سامانه‌هایی مانند اس-400 و سوخو-35 تمرکز داشت. همچنین ظرفیت‌های ترابری ایلیوشین‌ها و استفاده از آن‌ها برای جابه‌جایی تسلیحات سنگین، بحث احتمال ارسال قطعات موشکی را نیز مطرح کرد. البته دراین‌بین بعضی از گمانه‌زنی‌ها هم کاملاً مغرضانه به نظر می‌رسید؛ چنان‌که از ارسال سامانه‌های کنترل شورش و تجهیزات امنیتی و نظارتی از طریق این هواپیماها خبر می‌دادند. 

اما در نهایت در آخرین مقاله منتشرشده در سایت مطالعات دفاعی آسیا، تحلیلگران نظامی به این نتیجه رسیده‌اند که محموله اصلی ایلیوشین‌های روسی عازم ایران، قطعات مرتبط با بالگردهای پیشرفته تهاجمی Mi-28 بوده است. این تحلیلگران توضیح دقیقی نداده‌اند که چه شواهد و قرائنی آن‌ها را به‌سوی این نتیجه‌گیری سوق داده است. در این راستا نباید به استنادات آن‌ها در مورد الگوی پروازی و یا پنجره فعال‌سازی نیروها در ایران، چندان اتکا کرد. احتمال دسترسی به ماهیت محموله‌ها از طریق درز اطلاعاتی و یا عوامل نفوذی بیش از همه در ذهن تداعی می‌کند، البته مشروط بر آن که اصل این ادعا را درست تلقی کنیم.