موتورهای جست‌وجوی ایرانی در آزمون قطعی اینترنت مردود شدند

اطلاعات آنلاین: از بین انبوه موتورهای جست‌وجوی ایرانی که از سال‌ها پیش نامشان را می‌شنیدیم، تنها چند مورد اکنون در دسترس هستند و آن‌ها هم چندان قابل اتکا نیستند.

این روزها به‌بهای قطع اینترنت و سرویس‌های خارجی، پلتفرم‌های لایه‌ی خدمات شبکه‌ی ملی اطلاعات، فرصتی طلایی برای یکه‌تازی و جلب توجه کاربر پیدا کرده‌اند. پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی از جمله‌ی این پلتفرم‌ها هستند؛ اما شاید در وضعیت خاموشی دیجیتال، هیچ‌کدام به‌اندازه‌ی موتورهای جست‌وجو در کانون توجه نباشند.

طراحی موتورهای جست‌وجوی ملی در برنامه‌ی پنجم توسعه پیش‌بینی شده بود؛ اما حاکمیت در دوره‌های مختلف هم از توسعه‌ی آن به‌عنوان تکلیفی انکارناپذیر یاد کرده است و حتی در سند همکاری ۲۵ ساله‌ی ایران و چین نیز نام موتورهای جست‌وجو در بخش تعریف پروژه‌های مشترک برای توسعه زیرساخت‌های اطلاعاتی و ارتباطاتی به‌چشم می‌خورد.

در سال ۹۳ بودجه‌ی طرح موتور جست‌وجوی بومی ۱۷۰ میلیارد تومان (معادل ۵۲ میلیون دلار در آن سال) اعلام شد. یک‌سال بعد، دولت اعلام کرد ۱۵ موتور جست‌وجوی بومی ذیل طرح جویشگر ملی در حال توسعه هستند که از بین ۱۱۰ متقاضی انتخاب شده‌اند.

در آن سال‌ها نام‌هایی همچون یوز، پارسی‌جو و پارسیک به‌عنوان مهم‌ترین موتورهای جست‌وجوی ایرانی سر زبان‌ها بود؛ اما امروز تقریبا همگی به خاطره‌ها پیوسته‌ و از دسترس خارج شده‌اند و جایشان را به پلتفرم‌های دیگری نظیر ذره‌بین، گردو و شادبین داده‌اند.

اکنون که در هشتمین روز قطعیِ اینترنت بین‌الملل هستیم، جای خالی موتور جست‌وجوی گوگل بیش‌از پیش حس می‌شود؛ چراکه هیچ‌کدام از جایگزین‌های داخلی نتوانسته‌اند خلأ موجود را آن‌طور که باید پر کنند و حتی کارکرد آن‌ها در فقدان اتصال به اینترنت بین‌الملل و قطع دسترسی به داده‌های گوگل، مختل شده است. در ادامه چکیده‌ای از تجربه‌ام از کار با موتورهای جست‌وجوی بومی را با شما به‌اشتراک می‌گذارم.

در همان ابتدای کار، یکی از موارد عجیبی که با آن مواجه می‌شوید، به‌روز نبودن نتایج است؛ به‌عنوان مثال، برای جست‌وجوی عبارت «تاریخ امروز»، ذره‌بین صفحه‌ای از وب‌سایت bahesab.ir برای تاریخ ۱۸ دی (روز آغاز قطعی اینترنت) و گردو صفحه‌ای از وب‌سایت time.ir برای تاریخ ۶ تیر را نشان می‌دهد.

وقتی تیتر دقیق خبری از زومیت را با ذکر نام رسانه جست‌وجو می‌کنید، گردو نتیجه‌ای پیدا نمی‌کند و پیشنهاد می‌کند که در گوگل جست‌وجو کنید! ذره‌بین نیز صفحه‌ی اول زومیت، صفحه‌ی اخبار فناوری ایران و گزارشی مرتبط از تیرماه ۱۴۰۴ را در زومیت پیشنهاد می‌دهد؛ اما از خود خبر مدنظر، در نتایج اثری نیست.

موتور جست‌وجوی گردو، قیمت دلار را برای تاریخ ۵ تیر ۱۴۰۴ نشان می‌دهد و ذره‌بین نیز مانند آنچه در مورد تاریخ روز دیدیم، قیمت دلار در تاریخ ۱۸ تیر ۱۴۰۴ را در نتایج جست‌وجو نشان می‌دهد.

وقتی «مشخصات Edge ۷۰» را در گردو جست‌وجو می‌کنید، باز هم نتیجه‌ای به‌دست نمی‌آید و ذره‌بین نیز به‌جای گوشی موتورولا، گوشی گلکسی A۷۰s را در نتایج نشان می‌دهد.

گردو برای جست‌وجوی عبارت «بررسی گلکسی اس۲۵ اولترا» نیز هیچ نتیجه‌ای نشان نمی‌دهد و باز هم کاربر را به جست‌وجو در گوگل دعوت می‌کند؛ اما ذره‌بین به‌درستی، بررسی این گوشی در زومیت و رسانه‌های مختلف را نمایش می‌دهد. ذره‌بین در بخش ویدیو، تنها یک بررسی اس۲۵ اولترا به‌نمایش می‌گذارد و در بخش تصاویر، عمده‌ی عکس‌ها به گلکسی اس۲۵ اولترا ارتباطی ندارند.

بخش تصاویر و ویدیوهای هر دو موتور جست‌وجو ضعف‌های جدی دارد و وضعیت برای گردو وخیم‌تر است؛ چرا که عمدتا هیچ نتیجه‌ای را نشان نمی‌دهد؛ اما ذره‌بین هم سرعت پایینی در جست‌وجوی تصاویر دارد، هم تصاویر نامرتبطی را نشان می‌دهد؛ به‌عنوان مثال در جست‌وجوی «آیفون ۱۷»، تقریبا هیچ تصویری از این گوشی نمی‌بینیم.

در زمینه‌ی جست‌وجوی کتاب، برای عناوین محبوبی همچون سووشون، سمفونی مردگان و خانه ادریسی‌ها، نتایج مرتبطی نمایش می‌دهد؛ اما برای کتاب‌های کمتر شناخته‌شده، نتایج مرتبط نیستند. در این مورد نیز گردو عملکرد مطلوبی ندارد.

موتورهای جست‌وجوی ایرانی حداقل در شرایط فعلی که دسترسی به اینترنت بین‌الملل و گوگل وجود ندارد، در جست‌وجوهای تخصصی نیز عملکرد ضعیفی دارند؛ به‌عنوان مثال ذره‌بین به‌جای نمایش نتایج برای «طول هواپیمای x-۱۵»، انواع هواپیماهای مسافربری ایران را نشان می‌دهد.

به‌نظر می‌رسد که ذره‌بین در کلیدواژه‌های پرجست‌وجو کم‌وبیش عملکرد قابل اتکایی دارد؛ از شرایط تعویض شناسنامه تا ثبت‌نام کالابرگ و اعتراض به دهک‌بندی، ذره‌بین در این موارد، نتایج مرتبطی را به‌نمایش می‌گذارد؛ اما به‌محض اینکه از کلیدواژه‌های پرجست‌وجو و نام‌آشنا فاصله می‌گیرید و به سراغ موضوعات کمتر شناخته‌شده می‌روید، ضریب خطا به‌شدت افزایش می‌یابد.

ذره‌بین در جست‌وجوی عبارت‌های انگلیسی عملکرد مطلوبی ندارد؛ به‌عنوان مثال در جست‌وجوی عبارت «stairway to heaven lyrics» برای قطعه‌ی افسانه‌ای گروه لد زپلین، نتیجه‌ای به‌دست نمی‌آورد یا در جست‌وجوی عبارت عمومی‌ترِ «metallica»، صفحه‌ی ویکی‌پدیای قطعه‌ی Nothing Else Matters و صفحه‌ی آپارات این قطعه را نشان می‌دهد.

تجربه‌ی همین چند روز نشان می‌دهد که صرف بودجه‌ی میلیون‌دلاری حاکمیت برای پروژه‌ی توسعه‌ی موتور جست‌وجوی ایرانی، ثمره‌ی چندانی نداشته است. یکی از محورهای اصلی توسعه‌ی شبکه‌ی ملی اطلاعات، آماده‌سازی زیرساخت کشور برای روزهایی بود که اینترنت بین‌الملل در دسترس نیست؛ اما به‌نظر می‌رسد که به‌محض قطع‌شدن اینترنت، موتورهای جست‌وجو دچار اختلال جدی می‌شوند و حتی در فراخواندن اطلاعات روز، با مشکل مواجه می‌شوند.