هشدار استاد دانشگاه: کاهش سطح تاب‌آوری در نوجوانان و جوانان / مسئولان از مکانیسم انکار استفاده نکنند

وقتی نوجوانی برای خرید مواد غذایی مراجعه می‌کند اما می‌بیند قدرت خرید ندارد، از لحاظ مسائل رشدی و تکاملی دچار مشکل می‌شود یعنی به مرحله‌ای می‌رسد که دیگر احترام به خود، صمیمیت و دوستی و اعتماد به دیگری ندارد؛ در این صورت این فرد در جامعه دست به اعتراضاتی می‌زند که می‌تواند اتفاقات ناگواری را رقم بزند.

یک روانشناس و استاد دانشگاه، ضمن اشاره به حوادث چند روز گذشته، نسبت به کاهش سطح تاب‌آوری در جامعه هشدار داد و گفت: اکثر شرکت‌کنندگان در اعتراضات را نوجوانان و جوانان تشکیل دادند این در حالیست که طی سال‌های اخیر نسبت به مسائل اجتماعی و تاب آوری مردم به مسئولان نظام آموزشی، تذکر و هشدار داده شده است؛ اگر مسائل سرکوب شده نتواند به صورت مثبت خود را نشان دهد در قالب «خشم» بروز می‌کند.

احمد قره‌خانی دکترای تخصصی روانشناسی و استاد دانشگاه در گفت‌وگو با ایسنا، در خصوص دلایل بروز خشم گفت: گاهی اوقات افراد از مکانیسم دفاعی استفاده می‌کنند به طوری که وقتی فرد نمی‌تواند به اهداف خود برسد، سعی می‌کند با مکانیسم‌های دفاعی دیگری اهداف سرکوب شده را جبران کند.

وقتی فردی با کسی که قدرتمندتر از خودش است درگیر می‌شود اما زورش نمی‌رسد، شروع به شکستن چیزهایی می‌کند که در اطرافش قرار دارد چرا که از مکانیسم دفاعی فرافکنی استفاده می‌کند و یا از امکانات دفاعی جبرانی‌اش بهره‌ می‌برد؛ مسائل سرکوب شده اگر نتواند به صورت مثبت خود را نشان دهد در قالب خشم بروز می‌کند که می‌تواند به دیگران نیز آسیب بزند.

وی در ادامه یکی از ضروریات آموزش به قشر کودک، نوجوان و جوانان را بحث تاب‌آوری خواند و گفت: در کنار خواندن و نوشتن لازم است بحث تاب آوری هم وارد کتب درسی شود چرا که وقتی تاب‌آوری کاهش می‌یابد افراد در مقابل مشکلات نمی‌توانند صبر و حوصله داشته و مقاومت کنند لذا مجبور می‌شوند وارد گروه‌هایی شوند اما ویژگی نوجوانان و جوانان اینگونه است که با ورود به گروه‌های همسالان، دست به کارهایی می‌زنند که به تنهایی آنها را انجام نمی‌دهند؛ اما متاسفانه مسئولان به این موضوع اهمیتی نداده و کم‌توجهی کرده‌اند.

به گفته وی، یکی از مسائلی که در بحث روانشناسی و به ویژه روانشناسی روان‌پویشی به روی آن بسیار تاکید می‌شود، بحث «اهداف» نوجوانان و جوانان است بدین معنا که اگر این قشر هدف خاصی در زندگی نداشته باشند دچار مشکلات عدیده اضطرابی و افسردگی می‌شوند که همین امر نیز قدرت تاب‌آوری افراد را کم کرده و چنین افرادی با کوچک‌ترین  تلنگری دست به اقداماتی می‌زنند که متناسب با هنجار و فرهنگ جامعه نیست.

جوانان با نداشتن تصوری از آینده، دچار مشکلات اضطرابی و روانی می‌شوند

این استاد دانشگاه و روانشناس با تاکید بر اینکه اگر فردی امید به آینده نداشته باشد، از نظر سلامت روان با مشکلاتی مواجه می‌شود اظهارکرد: متاسفانه در حال حاضر مسائل اضطرابی در سطح جامعه و فضای مجازی بسیار زیاد شده مثلا وقتی فردی و به ویژه نوجوانی رسانه‌ای را پیگیری می‌کند و جزء طرح موضوعاتی که آینده را تاریک نشان می‌دهد چیزی نمی‌بیند.

 چنین نوجوان و جوانی وقتی امیدی ندارد و اهدافی برای آینده خود متصور نیست، از نظر مسائل روانی هم دچار مشکل شده و تاب‌آوری‌اش در چنین مواقعی کاهش می‌یابد. البته گاهی غیرقابل پیش‌بینی بودن مسائل جامعه نیز از جمله مواردی است که افراد را دچار مشکل می‌کند.

دسترسی سخت افراد به نیازهای اولیه‌ و تبدیل آن به اعتراض

قره‌خانی با انتقاد از دسترسی سخت افراد به نیازهای اولیه‌شان گفت: وقتی فردی برای خرید مواد غذایی مراجعه می‌کند اما می‌بیند قدرت خرید ندارد و یا اگر به امنیت اقتصادی و روانی نرسد، از لحاظ مسائل رشدی و تکاملی دچار مشکل می‌شود یعنی به مرحله‌ای می‌رسد که دیگر احترام به خود، صمیمیت و دوستی و اعتماد به دیگری ندارد؛ در این صورت این فرد در جامعه دست به اعتراضاتی می‌زند که می‌تواند اتفاقات ناگواری را رقم بزند.

این روانشناس لازمه خروج نوجوانان و جوانان از چنین مرحله‌ای را داشتن «امید قابل دسترس» برای این قشر خواند که باید از سوی مسئولان، مدرسان و روانشناسان بیان شود البته امیدی که واقعی بوده و صرفا حرف و واهی نباشد؛ به طوری که به جوانان القاء شود آرزوها و اهداف آنها برای ادامه زندگی از جمله اشتغال، ازدواج و غیره قابل دستیابی است. اگر چنین شود، تاب‌آوری اقشار مردم از نظر سلامت روان هم افزایش می‌یابد.

مسئولان از مکانیسم انکار استفاده نکنند

وی در این باره که مسئولان در چنین مواقعی با چه ادبیاتی باید با مردم و قشر جوان سخن بگویند؟ اظهار کرد: مسئولان می‌دانند جوانان و نوجوانان چه مشکلاتی دارند لذا از مکانیسم انکار برای پوشاندن مسائل اقتصادی استفاده نکنند و خودشان را کنار مردم قرار دهند؛ بحث، گفت‌وگو و صحبت در چنین مواقعی امری بسیار مهم است تا بتوانند وارد تعامل با مردم شوند.

همچنین باید آینده را برای افراد جامعه قابل پیش‌بینی کنند چرا که در شرایطی به سر می‌بریم که آینده برای مردم غیرقابل پیش‌بینی شده و اگر این امر تداوم یابد، قطعا مردم از منظر سلامت روان و خشم فروخورده دچار مشکلاتی می‌شوند. همچنین از شوک‌های یکباره اقتصادی و یا تداوم قطع اینترنت جدا پرهیز شود.

وی در پایان به مراجع، مربیان و معلمان به عنوان مراقبان اولیه جامعه که در شکل‌گیری شخصیت افراد می‌توانند موثر باشند توصیه کرد نسبت به روانشناسی رشد کودکان، نوجوانان و جوانان آگاهی داشته باشند و بدانند افراد در هر رده سنی چه نیازهایی دارند تا براساس همان نیازها، با نسل‌ها وارد گفت‌وگو شوند اما امروز این ادبیات را کمتر می‌بینیم بدین دلیل که اساتید با این حوزه آشنایی ندارند حال آنکه لازم است علم‌شان به روز شود.