بازی نامعلوم ترامپ و ۲ پرسش کلیدی مسقط؛ توافق امکان‌پذیر است؟

هم واشنگتن و هم ایرانی‌ها با یک دوراهی روبه‌رو هستند و اگر چه ترامپ به وضوح به دنبال یک پیروزی سیاسی است، ولی هنوز بازی او مشخص نیست.

به گزارش اکوایران: در شرایطی که در بحبوحه تنش‌های فزاینده در منطقه مذاکرات تهران و واشنگتن از دقایقی پیش در مسقط آغاز شده، گمانه‌زنی‌های متفاوتی در مورد چارچوب، موضوع و نتایج این گفت‌وگوها وجود دارد.

بازی نامعلوم ترامپ

لارا روزن، روزنامه‌نگاری که تحولات مربوط به برنامه هسته‌ای ایران را از نزدیک دنبال می‌کند در این رابطه نوشت، در شرایطی که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در توییتی اعلام کرد آمریکا و ایران قرار است در عمان «مذاکرات هسته‌ای» داشته باشند، مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، فهرست گسترده‌تری از موضوعاتی را مطرح کرد که به باور ایالات متحده برای رسیدن به مذاکرات معنادار ضروری است.

بدین ترتیب، حتی اگر ایران حاضر باشد درباره همه مسائل مذاکره کند ــ که بعید به نظر می‌رسد ــ روشن نیست که آیا ترامپ می‌تواند به یک توافق سیاسی برسد یا نه. آن‌گونه که ولی نصر، استاد مدرسه مطالعات پیشرفته بین‌المللی دانشگاه جانز هاپکینز در توییتر نوشت: «آمریکا می‌خواهد درباره همه چیز یک‌جا صحبت کند، ایران می‌خواهد ابتدا به یک توافق هسته‌ای برسد. این شکاف از محل برگزاری و اینکه چه کسانی شرکت می‌کنند مهم‌تر است».

از سوی دیگر، به نوشته روزن، حتی اقدامات نظامی احتمالی آمریکا بعید است به تغییر مورد نظر او منجر شود. به باور ریچارد نفیو، معاون پیشین نماینده ویژه آمریکا در امور ایران، و مایکل سینگ، بدون یک برنامه عملی برای تحقق آن، چنین تغییراتی بیشتر یک آرزوست تا یک سیاست. روش‌های مختلف برای تلاش در این مسیر یا در چارچوب سیاست داخلی فعلی آمریکا غیرواقع‌بینانه‌اند (مانند تهاجم تمام‌عیار)، یا به نظر می‌رسد به زمان بسیار زیادی نیاز دارند و اگر ایالات متحده با این هدف پیش برود، پیامد‌ها ممکن است درست برعکس نیت‌های آمریکا باشد.

حمیدرضا عزیزی، پژوهشگر مؤسسه آلمانی امور بین‌الملل و امنیت، هم متذکر شده میان نخبگان امنیتی جمهوری اسلامی ایران اجماعی وجود دارد که ترامپ خواهان جنگ‌های طولانی، پرهزینه و آشفته نیست؛ بنابراین تنها کاری که آنها باید بکنند این است که مطمئن شوند اوضاع تا حد امکان غیرقابل پیش‌بینی، آشفته و از نظر هزینه انسانی و اقتصادی گران باشد. به باور او،  تهدید تهران به امکان وقوع جنگ منطقه‌ای در صورت حمله به ایران، این پیام را به مخاطبان داخلی و خارجی ارسال می‌کند که اگر موجودیت آنها تهدید شود، تا هر کجا که لازم باشد پیش خواهند رفت.

در این شرایط، به باور روزن، هم واشنگتن و هم ایرانی‌ها با یک دوراهی روبه‌رو هستند و اگر چه ترامپ به وضوح به دنبال یک پیروزی سیاسی است، ولی هنوز بازی او مشخص نیست.

کوتاه آمدن دوطرفه

دنی سیترونوویچ، عضو شورای آتلانتیک هم در این رابطه باور دارد با توجه به شرایط کنونی، فضای توافق محدود است، اما اگر توافق بر مسئله هسته‌ای متمرکز شود امکان‌پذیر است.

او باور دارد تعهدات داوطلبانه ایران در حوزه موشکی که محدود به سیستم‌هایی که ممکن است آمریکا را تهدید کنند و شامل  رژیم موشکی رسمی نشود و توافق عدم جنگ بین آمریکا و ایران که شامل نیروهای نیابتی نیز می‌شود، راه را بر هر گونه توافقی باز می‌کند.

سیترونوویچ پیش‌بینی می‌کند، اگر تهران در زمینه غنی‌سازی کوتاه بیاید، در حالی که دولت آمریکا در بقیه موارد مصالحه کند، میانجی‌ها تلاش خواهند کرد که در اولین دیدار، طرفین اعلامیه‌هایی صادر کنند که هدف آن کاهش تنش و ایجاد فرصت برای ادامه مذاکرات باشد.

تردید در امکان توافق

با این حال، بلومبرگ در یادداشتی با خوش‌بینی کم‌تری به امکان توافق نگاه کرده و متذکر شده در میان تحلیلگران، تردید گسترده‌ای وجود دارد که دو کشور بتوانند به توافق برسند.

گرگوری برو و هنینگ گلشتاین، تحلیلگران گروه اوراسیا، خاطر نشان کرده‌اند: «با وجود برخی پیشرفت‌های دیپلماتیک، حملات ایالات متحده به ایران همچنان محتمل است. ترجیح ترامپ برای اقدامات سریع و قاطع که به تعهدات طولانی مدت تبدیل نمی‌شوند، به این معنی است که حملات مورد انتظار ایالات متحده شدید خواهد بود، اما طولانی نخواهد بود.»

۲ پرسش کلیدی مذاکرات

لارنس نورمن، گزارش‌گر وال‌استریت ژورنال هم باور دارد تنها ۲ سوال کلیدی برای مذاکرات امروز اهمیت دارد و باقی مسائل حاشیه‌اند: ۱. آیا ایالات متحده موفق خواهد شد راه را برای مذاکره جدی در مورد برنامه منطقه‌ای ایران و برنامه موشک‌های بالستیک باز کند یا تنها اشاره‌ای گذرا به آن‌ها خواهد شد یا اصلاً هیچ اشاره‌ای نخواهد شد؛ ۲. آیا ایران با یک پیشنهاد جدی حداقل در حوزه هسته‌ای وارد اتاق مذاکرات خواهد شد تا آمادگی خود را برای مذاکرات سریع به جای روند کند نشان دهد؟ و آیا ایالات متحده هیچ نوع برنامه‌ای برای کاهش تحریم‌ها دارد؟

نورمن پیش‌بینی کرده استراتژی ایالات متحده این خواهد بود که سعی کند ایران را متقاعد کند که ترامپ موضوعات را تفکیک نمی‌کند، و همه را در یک قالب و بسته می‌بیند.

او هم‌چنین حدس زده استراتژی ایران این خواهد بود که بدون پرداختن به جزئیات، انعطاف‌پذیری کافی در مورد برنامه هسته‌ای نشان دهد تا ایالات متحده را در فرآیندی درگیر کند که در آن در مورد موشک‌ها و نیروهای نیابتی بحث کنند که هدف آن جلوگیری از اقدام نظامی و خرید زمان است.