ماجرای انتقال نیروهای دلتا فورس آمریکا به ترکمنستان و واکنش‌ها در ایران

عصر ایران: کانال تلگرامی «فکت چک (Fact_Check)  درستی سنجی و حقیقت یابی» با بررسی خبر کذب « انتقال نیروهای دلتا فورس آمریکا به ترکمنستان»  به عنوان نمونه ای از اخبار کذبی که در برخی کانال های زرد منتشر شده و از سوی انبوهی از کانال های دیگر بازنشر می شوند، به چرایی و چگونگی انتشار این اخبار جعلی پرداخت.

متن کامل این بررسی را در ادامه می‌خوانید:

ارتش ایالات متحده نیروهای ویژه دلتا فورس را به ترکمنستان را در نزدیکی شمال شرقی ایران منتقل کرد

۱. جابه‌جایی نیروهای دلتافورس محرمانه و طبقه‌بندی شده است!  (فقط به ادمین های کانال های زرد فارسی اطلاع داده می‌شه!)

۲. آمریکا در ترکمستان پایگاه نداره! ترکمنستان با روسیه و چین نزدیکه و پیمان همکاری نظامی با آمریکا نداره؛ از نظر اقتصادی وابسته به چین و از نظر سیاسی نزدیک به روسیه است.

زمان خروج ناگهانی ارتش آمریکا از افغانستان، ترکمنستان با ورود زمینی و حتی هوایی آمریکایی ها موافقت نکرد.

۳. اسکرین‌شاتی که به عنوان سند گذاشته‌اند نام و نشانی از ترکمنستان نداره، هواپیمایی رو‌ روی گرجستان نشون می‌ده، احتمالاًً مقصدش ارمنستان بوده.

۴. از کلمه کماندو در تصویر برداشت کرده‌اند که این هواپیما داره کماندوهای دلتافورس رو منتقل می‌کنه؟ کماندو، جزو نام هواپیماست!

این نوع هواپیما امکان جابه‌جایی نیرو، تجهیزات و سوخت داره؛ ادمین های کانال های زرد فارسی از کجا داخل هواپیما رو دیده‌اند؟!

۵. در هیچ منبع غیرفارسی چنین خبری نیست، در منبع معتبر فارسی هم با مقصد ترکمنستان چنین خبری نیست.

ترکمنستان اشتباه تایپی نیست، به «شمال شرق» اشاره شده.

در گروه های تلگرام یا پیام رسان های دیگر مطالب نادرست فراوانی را دیده‌اید که از منابع مختلف کپی یا فوروارد شده‌اند،

از اخبار نادرست و ماجراهای ساختگی برای یک عکس واقعی، تا عکس ها و فیلم های زادۀ فتوشاپ و حقه‌های سینمایی که مُصرَانه واقعی قلمداد می‌شوند.

جای تعجب است که با وجود واضح بودنِ نادرستیِ بسیاری از آنها و یا دست کم محل تردید بودنشان، بسیاری از تحصیل‌کردگان هم بدون جست‌وجو یا تفکر، آنها را کپی یا فوروارد می‌کنند.

کاش در هر گروه دست‌کم یک نفر باشد که با دیدن مطالب بی‌پایه، از نشردهنده بپرسد: «منبعِ» «معتبر» دارد؟ به درستی‌اش اطمینان داری؟

مطالب نادرست و بسیار دور از واقعیت چرا برای نخستین‌بار توسط کسی نشر (نه بازنشر) شده است؟

۱. درصد کمی از این نوع مطالب انتشار نخستشان ناشی از کج‌فهمی است.

۲. تلاش برای جذب مردم در کانال ها و صفحات برای کسب درآمد یا شهرت. معمولاً هرچه مطالب عجیب تر و غیرعادی تر باشد طرفداران بیشتری دارد!

نمونه‌اش ادعاهای رفع ریپورت یا نسخۀ بلاکچین تلگرام که بسیاری از مردم به‌راحتی آنها را باور و با جملاتی مانند کپی واجب! بازنشر می‌کنند!

و به این روش ده هاهزار نفر در کانالی جمع می‌شوند و بعد کانال فروخته می‌شود! و می‌شود محل تبلیغ اجناس بُنجُل! یا سوءاستفاده‌ای دیگر.

۳.تلاش برای القای برخی افکار و تصورات و برخی جریان‌سازی ها؛ برخی با سوء نیت، برخی با حسن نیت اما از نوع دوستی خاله‌خرسه

۴. در‌ مواردی هم کسانی در حال تمسخرِ دیگران یا سنجیدن میزان فهم و دانش دیگران هستند و از اینکه پیام های نادرست در این حد گسترش می‌یابند یا لذت می‌برند یا آمار می‌گیرند!

خوشبختانه مدتی ست که دیگر از پیام های «بروید به فلان صفحه، رأی بدهید تا فلان بازیکن در جهان اول شود» و «رأی بدهید تا اسم فلان‌جا را عوض نکنند» و «اگر این پیام را برای ۸۰ نفرستید فلان اتفاق می‌افتد مثلاً واتس‌اپتان پولی یا قطع می‌شود یا گوشیتان می‌سوزد» چندان خبری نیست!

اما بسیاری از پیام های فورواردی رایج، نوع تکامل‌یافته یا تغییر شکل دادۀ همان ها هستند!

هنوز کسانی کانالی را با عنوان حمایت از فلانی یا مخالفت با فلانی درست می‌کنند و مخالفان یا حامیان او را جمع می‌کنند و کانال را با اعضایش به قیمت خوبی می‌فروشند!

هنوز کانال هایی که نام یک شبکه یا نشریۀ معروف جهانی را جعل کرده‌اند پر از اعضایی‌اند که از جعل بی‌خبرند و مطالبشان را فوروارد می‌کنند!

و وقتی می‌گویی مطلب غلط است می‌گویند یعنی فلان کانال غلط می‌نویسد؟!

یا می‌گویند فلان کانال معتبر است چون دویست‌هزار عضو دارد!

هنوز چندصدهزار-چندصدهزار کاربرانی داریم که رژیم غذایی یا توصیه‌های پزشکی یا اخبار را از کانال هایی دریافت می‌کنند که ادمین هایشان حتی اسم خود را هم ننوشته‌اند!

هنوز درصد زیادی از مردم در بیرون از فضای مجازی با آن حرف های پروفسور فلانی که روح خودش هم از آنها خبر ندارد یکدیگر را راهنمایی می‌کنند!

هنوز کانال ها می‌توانند یک شعر نو را به عنوان سرودۀ مولوی به بسیاری از مردم تقدیم کنند!

هنوز اگر یک کانال تلگرام بی‌هویت بنویسد که امشب ساعت فلان زلزله می‌آید عدۀ زیادی می‌گویند نکند راست بگوید!

هنوز تعداد اعضای بعضی کانال های خبری که صاحبشان نامعلوم است و درصد گاف هایشان و حتی غلط های عمدیشان خیلی زیاد است سی-چهل برابر تعداد اعضای یک کانال متعلق به یک رسانۀ حرفه‌ای معتبر و خوشنام است!

هنوز کسی می‌تواند ادعا کند که خودروی آبسوز ساخته است و کمپین حمایت از او هزاران عضو داشته باشد که به تولید انبوه نرسیدن آن را کوتاهی مسئولین بدانند!

هنوز عدۀ زیادی با "هیچ چیزِ نشدنی وجود نداره" و "تا نباشد چیزکی مردم نگویند چیزها" با هر چرندی کاملاً یا کم و بیش کنار می‌آیند!

 مغلطه‌ها و نادرستیها پیش از این در وبلاگها و برخی صفحات وب به‌فراوانی یافت می‌شد، اما دامنۀ گسترش و ضریب نفوذ این منابع با گروه های جدید پیام‌رسان های رایج‌تر شبکه‌های اجتماعی که روی گوشی های بیشتر مردم نصب شده قابل مقایسه نبود.

از این بدتر، تمام شایعات جمع شده در وبلاگ ها در سال هایی که شبکه‌های اجتماعی روی گوشی ها نبودند در زمانی کوتاه دوره می‌شوند!

با وجود تمام تأثیر ناامیدکننده‌ای که دیدن این شایعات اینترنتی (HOAXها) بر روی برخی اقشار و تأثیر سوئی که بر روی فهم و رفتار اقشار نادان می‌گذارد، می‌توان از یک زاویه، خوشبینانه به موضوع نگاه کرد و گفت:

شاید شدت زشتی و نادرستی این مطالب و گسترش آنها در این حد، روزی هرچند نه‌چندان نزدیک، سبب شود که مردم بفهمند که بسیاری از چیزهایی که خوانده‌اند و شنیده‌اند نادرست بوده است و این آغازی شود برای دانایی.