تولد اولین خواننده هوش مصنوعی در ایران؛ قصه «آوین» چیست؟

دبیر چهل و یکمین جشنواره موسیقی فجر از رونمایی یک خواننده ساخته شده توسط هوش مصنوعی به نام «آوین» در اختتامیه این رویداد خبر داد.

به گزارش روابط عمومی جشنواره موسیقی فجر:  اولین پروژه اجرای «آواتار» در موسیقی ایران که با خوانندگی هوش‌مصنوعی به نام «آوین» قرار است، روی صحنه برود در مراسم اختتامیه چهل و یکمین جشنواره بین‌المللی موسیقی فجر اجرا می‌شود.

آرش امینی دبیر چهل و یکمین جشنواره بین المللی موسیقی فجر ضمن ارائه توضیحانی درباره فرآیند استفاده از هوش مصنوعی در دنیای امروز و معرفی این پروژه گفت: چه بخواهیم و چه نخواهیم، هوش مصنوعی تمامی چشم‌اندازهای پیشین ما را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. این موضوع در عرصه موسیقی نیز صادق است؛ چه در آهنگسازی، چه در تنظیم، چه در جست‌وجوی شعر و متن. هوش مصنوعی باوجود آنکه هنوز به مرحله تکامل نهایی نرسیده و حتی در صورت رسیدن نیز همواره جای پیشرفت خواهد داشت، نقش مؤثری در این فرآیندها ایفا می‌کند. در کشورهای مختلف، به‌ویژه در حوزه موسیقی، ابتکار عمل‌های متعددی در این زمینه شکل گرفته است. با توجه به اینکه ایران کشوری تأثیرگذار در شاخه‌های علمی معرفی شده و این موضوع نیز بر اساس آمار و اطلاعات نیز قابل اثبات است ما نیز امسال با توجه به نشانه‌ها و بازخوردهایی که از جامعه موسیقی دریافت کردیم و با مشاهده اینکه موسیقی‌دانان از این ابزار در حال استفاده هستند، تصمیم گرفتیم سهمی در این جریان و این ابتکار عمل داشته باشیم.

وی ادامه داد: در همین راستا، نرم‌آوازی به‌عنوان «یک آواتار» تولید شد؛ آواتاری که در قالب یک خواننده، البته نه یک خواننده واقعی بلکه یک موجودیت مجازی، اقدام به اجرا می‌کند. در برخی کشورها نیز اخیراً نمونه‌هایی از این‌گونه اجراها مشاهده شده است، اما اجرایی که ما ارائه داده‌ایم، به باور من، یک نقطه عطف محسوب می‌شود. دلیل این موضوع آن است که ما تلفیقی میان نوازندگان واقعی و یک خواننده مجازی به نام «آوین» ایجاد کرده‌ایم؛ خواننده‌ای که در کنار نوازندگان واقعی، به‌شکل‌ جدی و واقعی در حال اجرا است.

امینی با اشاره به اینکه ممکن است این پرسش مطرح شودکه چرا چنین اتفاقی رخ داده و هدف از این مسیر چیست، گفت: در گذشته، هنرمندان جوان با دیدن استادان بزرگ، آهنگسازان برجسته و خوانندگان مطرح، آنان را به‌عنوان نقطه آمال خود درنظر می‌گرفتند و تلاش می‌کردند از مسیر شاگردی و تجربه، به آن جایگاه نزدیک شوند و به آن درجه از کمال برسند. امروز نیز ابزاری شکل گرفته است که در قالب هوش مصنوعی، می‌تواند الگوی تکنیکی مناسبی ارائه دهد؛ خواننده‌ای که توانایی دارد درست، دقیق و ژوست بخواند، تحریرهای صحیح و به‌جا اجراکند و ظرافت‌های فنی را رعایت کند. تمام این ویژگی‌ها حاصل تجربه انسانی است که به‌صورت داده‌های پردازش‌شده در این خواننده مجازی قرار داده شده است.

این آهنگساز و رهبر ارکستر تاکید کرد: همین اجرا می‌تواند برای بسیاری از خوانندگان، چه در ایران و چه در سایر نقاط جهان، نشان‌دهنده نقطه‌ای از کمال باشد؛ الگویی که اگر کسی بخواهد به سطح بالایی از اجرا برسد، می‌تواند آن را مشاهده و بررسی کند. از این منظر، این اتفاق را باید رویدادی بزرگ دانست. در آینده نزدیک نیز، چه از منظر خوانندگی، چه از منظر تصویر و چه از منظر آهنگسازی، تأثیرات این رویکرد بیش از پیش نمایان خواهد شد.

وی با اشاره به اینکه تأکید بر این بوده است که این پروژه کاملا مصنوعی نباشد، گفت: آهنگسازی، تنظیم و اشعار همگی توسط انسان انجام شده‌اند و تنها پل ارتباطی میان انسان و هوش مصنوعی، حضور یک خواننده مجازی در فرآیند اجراست. هدف ما ایجاد پیوندی مشخص میان عواطف، احساسات و زیبایی‌شناسی آهنگساز و تنظیم‌کننده با اجرای نهایی بوده است. ما نخواستیم همه چیز به هوش مصنوعی سپرده شود؛ نه ساخت ترانه، نه تنظیم، نه ارکستراسیون و نه اجرا. بلکه تلاش کردیم تعادلی میان خلاقیت انسانی و ظرفیت‌های فناورانه ایجادکنیم؛ تعادلی که چه‌بسا در آینده، شکل معکوس آن نیز تجربه شود.

چهل و یکمین جشنواره بین‌المللی موسیقی فجر که از ۲۰ بهمن ماه ۱۴۰۴ به دبیر آرش امینی آغاز شده بود بعدازظهر امروز ۲۵ بهمن با برگزاری مراسم اختتامیه از ساعت ۱۵ در تالار وحدت به کار خود پایان می‌دهد.