سخنان ترامپ در کنگره رنگ و بوی جنگ نداشت!

کارشناس مسائل آمریکا با اشاره به سخنان دونالد ترامپ در کنگره این کشور گفت: ترامپ در اظهارات خود رویکردی دوگانه داشت؛ از یک‌سو از مذاکره سخن گفت و از سوی دیگر ایران را تهدید کرد، اما نمی‌توان نتیجه گرفت که این سخنان به افزایش احتمال جنگ منجر شده است.

به گزارش ایسنا، سخنرانی بامداد چهارشنبه ترامپ در کنگره آمریکا، بخش مربوط به ایران، واجد چند لایه متفاوت بود که می‌توان آن را در چارچوب راهبرد «فشار همراه با امکان مذاکره» تحلیل کرد.

ترامپ در این سخنرانی تلاش کرد، تصویری از قدرت و آمادگی آمریکا ارائه دهد، اما در عین حال پنجره دیپلماسی را نیز به طور کامل نبست. این دوگانگی، بخشی از الگوی ثابت رفتاری او در قبال تهران محسوب می‌شود.

نخستین محور مهم، تأکید مجدد بر اقدامات گذشته از جمله ترور سردار قاسم سلیمانی بود، موضوعی که ترامپ آن را یکی از دستاوردهای شاخص دولت خود معرفی کرد. طرح دوباره این پرونده در فضای کنگره، بیش از آنکه ناظر به اقدام فوری جدیدی باشد، حامل پیام سیاسی داخلی بود؛ پیامی در جهت نمایش قاطعیت و بازسازی تصویر «رئیس‌جمهور مقتدر» برای مخاطب آمریکایی.

دومین محور در این راستا، اشاره او به توان نظامی و آمادگی آمریکا در منطقه بود. ترامپ بدون اعلام تصمیم مشخص برای اقدام نظامی، بر قدرت بازدارندگی ایالات متحده تأکید کرد. این نوع بیان، معمولاً با هدف افزایش اهرم فشار در مذاکرات احتمالی صورت می‌گیرد؛ یعنی ایجاد این تصور که گزینه نظامی روی میز است، بی‌آنکه الزاماً تصمیمی برای استفاده از آن گرفته شده باشد.

سومین نکته قابل توجه، همزمانی تهدید و دعوت به مذاکره بود. ترامپ از یک سو ایران را به پیامدهای سنگین هرگونه اقدام علیه منافع آمریکا تهدید کرد و از سوی دیگر، تلویحاً از امکان توافق سخن گفت. این رویکرد را می‌توان ادامه همان سیاست «فشار حداکثری با پنجره مذاکره» دانست؛ مدلی که هدف آن، واداشتن طرف مقابل به امتیازدهی از موضع ضعف است.

به اعتقاد برخی از کارشناسان سخنان ترامپ در کنگره بیش از آنکه نشانه‌ای از تصمیم قریب‌الوقوع برای جنگ باشد، بیانگر تلاش برای مدیریت همزمان چند سطح از مخاطبان بود: افکار عمومی داخلی، متحدان منطقه‌ای و ایران. بنابراین می‌توان گفت پیام اصلی این سخنرانی نه اعلام جنگ، بلکه تقویت اهرم‌های چانه‌زنی در یک معادله پیچیده منطقه‌ای بود.

«حمیدرضا غلامزاده» کارشناس مسائل آمریکا در گفت‌وگو با ایسنا، در ارزیابی سخنان ترامپ در کنگره آمریکا درباره ایران و در واکنش به این تحلیل که اظهارات او بیشتر خطابه‌ای جنگی علیه تهران بود، تصریح کرد: به نظر سخنان ترامپ رنگ و بوی جدی جنگ نداشت. او مطابق رویکرد همیشگی خود درباره ایران صحبت کرد؛ هم از مذاکره و صلح سخن گفت و هم تهدیدهایی را مطرح کرد، اما در مجموع نمی‌توان گفت که احتمال جنگ یا حمله افزایش یافته است.

وی با اشاره به اینکه ترامپ در سخنرانی خود بار دیگر به عملیات «چکش نیمه‌شب» درباره حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران در خردادماه اشاره کرد، افزود: او همچنین مانند گذشته، پس از گذشت شش سال از ترور سردار قاسم سلیمانی، این اقدام را یکی از مهم‌ترین دستاوردهای دولت خود دانست و به نوعی بر عملکردش تأکید کرد.

غلامزاده تاکید کرد: در سخنان ترامپ نشانه مشخصی وجود نداشت که حاکی از افزایش احتمال حمله آمریکا به ایران باشد. البته پیش از سخنرانی او در کنگره، جلسه توجیهی «مارکو روبیو» وزیر امور خارجه آمریکا و «جان راتکلیف» رئیس سازمان سیا درباره ایران، در کاخ سفید با گروه موسوم به «Gang of Eight» برگزار شد؛ نشستی که رهبران ارشد مجلس نمایندگان و سنا برای دریافت اطلاعات طبقه‌بندی‌شده در آن حضور می‌یابند. گفته می‌شود مباحث مطرح‌شده در این جلسه بیشتر رنگ و بوی تقابل با ایران داشته است؛ چنان‌که «چاک شومر»، از حاضران در این نشست، تأکید کرده ترامپ باید افکار عمومی آمریکا را درباره هرگونه اقدام احتمالی علیه ایران توجیه کند و دلایل خود را توضیح دهد.

این کارشناس مسائل آمریکا با اشاره به مواضع ایران در برابر تهدیدهای ترامپ اظهار کرد: ایران تأکید کرده در صورت هرگونه حمله آمریکا، پاسخ تهران محدود نخواهد بود و دامنه جنگ به منطقه گسترش خواهد یافت و به نظر من، این موضع باید همچنان حفظ شود.

وی همچنین با اشاره به تحلیل برخی رسانه‌ها مبنی بر اینکه استقرار تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه به معنای آمادگی برای حمله به ایران است، گفت: می‌توان از زاویه‌ای دیگر نیز به موضوع نگاه کرد؛ شاید ترامپ به دنبال درگیری با سایر بازیگران منطقه‌ای باشد و با این آرایش نظامی قصد ایجاد بازدارندگی داشته باشد تا ایران در این تحولات دخالت نکند. ممکن است او تصمیم گرفته باشد برخی گروه‌های همسو با ایران از جمله گروه‌های مقاومت در عراق، یمن و لبنان را هدف قرار دهد و با آرایش نظامی در خلیج فارس به نوعی مانع دخالت ایران در حمایت از این گروه‌ها شود و به نوعی بازدارندگی برای خود ایجاد کند.

غلامزاده تأکید کرد: من احتمال کنش منطقه‌ای ترامپ را بیش از حمله مستقیم او به ایران می‌دانم. در چارچوب سیاست خارجی آمریکا، همواره بر این نکته تأکید شده که مقدمه فشار بر ایران، تضعیف محیط منطقه‌ای آن است؛ بنابراین ممکن است ابتدا تلاش شود منطقه تضعیف شود و سپس اقدامات بعدی در دستور کار قرار گیرد.

وی در ادامه افزود: مذاکره لزوماً سایه جنگ را از میان برنمی‌دارد؛ همان‌طور که در برخی تنش‌های اخیر منطقه شاهد آن بودیم. آمریکایی‌ها تصور می‌کردند حضور گسترده تجهیزات نظامی‌شان باعث عقب‌نشینی ایران می‌شود، اما چنین نشد و ایران اعلام کرد هرگونه حمله با پاسخ گسترده مواجه خواهد شد. بنابراین باید صریح و جدی بر این موضع تاکید کرد.

غلامزاده در پایان گفت: با توجه به آرایش فعلی نیروهای آمریکایی در منطقه، احتمال دارد واشنگتن به دنبال راهی برای خروج از این وضعیت باشد و حتی به یک توافق محدود نیز رضایت دهد یا از ظرفیت میانجی‌گران منطقه‌ای استفاده کند. جمهوری اسلامی ایران نیز بارها اعلام کرده به دنبال سلاح هسته‌ای نیست و در صورت وجود جدیت و اراده سیاسی در طرفین، امکان دستیابی به توافق وجود دارد.

خبرهای مرتبط