چیدن سفره هفت سین به معنای نادیده گرفتن غم‌ها نیست

یک روانشناس اجتماعی گفت: چیدن سفره هفت‌سین به معنای شادی کردن و نادیده گرفتن غم‌های‌مان نیست بلکه بیانگر آن است که با وجود همه غم‌های‌مان سعادتمندیم که این آئین را پاس می‌داریم.

«رابعه موحد» در گفت‌وگو با ایلنا بر ارتباط برگزاری آئین نوروز بر سلامت روان جامعه تاکید کرد و گفت: موقعیت سیاسی، فرهنگی، اقتصادی یک ملت حال روانی آن ملت را رقم می‌زند. در حال حاضر ما ملت ایران در شرایط جنگ قرار داریم این موضوع باعث شده که ما به لحاظ مغز و روان در حالت «بقا» قرار بگیریم.

به گفته او در علم عصب‌شناسی به حالت بقا  «گوش به زنگ» بودن هم می‌گویند این حالت در محاورات روزمره امری مثبت و به معنای هشیاری تلقی می‌شود اما در معنای علمی انسان نباید همیشه گوش به زنگ باشد و این وضعیت نشاندهنده آن است که مغز به جای حالت آرامش در حالت تحریک‌پذیری قرار دارد. 

این روانشناس اجتماعی اضافه کرد که در حالت آرامش، مغز به انسان دستور می‌دهد که آرام باش وضعیت خوب است: انسان در شرایط آرامش می‌تواند به خوبی فکر و حل مساله کند این وضعیت نشانه سلامت روان یک ملت در حد متوسط آن است. 

برگزاری آئین‌های کهن ایجاد کننده وحدت روانی ملت‌ها 
به گفته موحد وقتی مغز در حالت گوش به زنگ بودن یا بقا قرار می‌گیرد به معنای آن است که فرد در شرایط اورژانسی زندگی می‌کند که این خوب نیست. در برخی نظریه‌های سیاسی گفته شده که هر ملتی منافع مالی دارد که دولت‌ها آن را تامین می‌کنند همچنین مصالحی دارد که فرهنگ و زبان هر ملت بخشی از همین مصالح است که باعث ماندگاری یک ملت می‌شود. 

او تاکید کرد که ملت ما در عین برخوداری از کثرت فرهنگی و زبانی اما از وحدتی برخوردار است که آن را تبدیل به «ملت ایران» کرده است: قدمت این فرهنگ و ملت تا آنجاست که به قول «هگل» فیلسوف آلمانی تاریخ جهان از ایران آغاز می‌شود. یعنی ایران در یک امپراطوری بزرگ و با تنوع گسترده از چنان انسجامی برخوردار بوده که ملت ایران را تشکیل داده است. 

موحد فرهنگ و آئین‌های ملی ایرانیان را عامل وحدت ملت ایران دانست و افزود: نوروز هم یکی از همین آئین‌ها است. برگزاری این آئین‌ها به انسجام، همدلی، احساس قدرتمندی، احساس باهم بودگی و همبستگی و همدلی ملی منجر می‌شود و این احساس تعلق باعث احساس آرامش ملت می‌شود. این آرامش درهمه رسوم مربوط به عید نوروز از خانه تکانی تا دید و بازدید عید متولی می‌شود و برای یک شب یا حتی برای همه ۱۳ روز عید قدرت بزرگی را ایجاد می‌کند به این دلیل که در ناخودآگاه جمعی ملت ما این موضوع جای گرفته است. آئین‌ها را نسل‌های مختلف یک ملت به یکدیگر منتقل می‌کنند و به همین دلیل هم بخشی از هویت آن ملت می‌شود. این موضوع نه به دولت‌ها و نه به برهه خاصی از تاریخی مرتبط نیست بلکه یکی از نیازهای عمیق و کمک‌کننده به سلامت روان ملت‌ها است و به همین دلیل ملت‌ها رسوم خود را رها نمی‌کنند. 

او با اشاره به اینکه با وجود شرایط موجود در حال حاضر  ایرانیان در حال تدارک عید هستند، ادامه داد: این موضوع باعث ایجاد وحدت روانی در میان مردم می‌شود. اهمیت فرهنگ و آئین‌های کهن تا جایی است که آتاتورک سیاستمدار معروف اهل ترکیه خطاب به یکی از سیاستمداران ایرانی هم‌عصر خود گفته بود: «ریشه داشتن و حق آب و گل داشتن در بخشی از زمین نعمت بزرگی است. ملیت وقتی مصداق می‌یابد که آن بزرگان ادب، حکمت و سیاست آن ملت در معارف و تمدن بشری سابقه ممتد داشته باشد. شما عظمت «شاهنامه» را دارید کتابی که سند مالکیت و ملت شما است. اما من ناگزیرم برای مردمانی که تحت فرمانروایی عثمانی زندگی کردند و هنوز ملت نبودند، امروز ملت و فرهنگ و آئین درست کنم.» 

موحد در ادامه توضیح داد: ما از هزاران سال پیش آئین‌ها و فرهنگ ملت‌ساز را داریم. همانطور که همه ملت ایران فارغ از قومیت خود اشعار شاهنامه را می‌شناسند. نوروز هم از برجسته‌ترین این آئین‌ها است که در هیچ برهه‌ای از تاخیر ایران از حمله اسکندر مقدونی تا حمله اعراب و مغول از دست نرفته است و تا همین امروز هم پابرجا است. آئین‌ها نماد و هویت یک ملت هستند ودر عین اینکه کاملا فرهنگی هستند به لحاظ روانی ملت‌ها را حمایت می‌کنند. اهمیت این آئین‌ها چنان زیاد است که همواره نیروهای بیگانه به دنبال از بین بردن آئین‌های مللی بوده‌اند که مغلوب شده‌اند علت این موضوع هم آن است که از بین رفتن فرهنگ و آئین‌ها باعث افت روحیه ملت‌ها می‌شود. 

او بر این باور است که ما ایرانیان با وجود همه تفاوت‌ها دارای منافع، مصالح و فرهنگ مشترک هستیم که نوروز گلدسته این آئین‌ها است: نوروز می‌گوید شما یک سال دیگر را با وجود همه شرایط پشت سر گذاشتید و همچنان ماندگار هستید. درطول تاریخی که سن ما به آن می‌رسد با وجود همه مصائب جنگ‌ها و  از دست دادن شهدا و حتی  والدین و عزیزانمان باز هم سفره هفت‌سین را چیده‌ایم هر چند که بنا بر شرایط ممکن است تغییراتی در شیوه برگزاری ایجاد کرده باشیم مثلا به جای پیچیدن روبان قرمز پیرامون سبزه عید، روبان مشکی به آن بسته‌ایم. ممکن است لباس نو خریداری نکنیم اما خانه‌های‌مان را حتما تمیز می‌کنیم. 

این روانشناس اجتماعی تاکید می‌کند که چیدن سفره هفت‌سین به معنای شادی کردن و نادیده گرفتن غم‌های‌مان نیست بلکه بیانگر آن است که با وجود همه غم‌های‌مان سعادتمندیم که این آئین را پاس می‌داریم. بنابراین بنا به تفاوت‌ها ما محور آئینی نوروز را نگه داشته‌ایم و مثلا نحوه تزیین آن را تغییر داده‌ایم. امسال هم چنین خواهیم کرد و ضروری است که چنین شیوه‌ای را در پیش گیریم. من مطمئن هستم که با توجه به سختی تردد برای دید و بازدید عید مردم بار دیگر اقدام مناسب انجام خواهند داد مثلا گلچین می‌کنند که به دیدار چه افرادی بروند. 

تداوم نوروز در جنگ ۸ساله
او یادآوری کرد که در جنگ ۸ساله مردم برای برگزاری نوروز به یکدیگر کمک می‌کردند آن‌ها که جایی داشتند آشنایان را دعوت می‌کردند، آن‌ها که مثلا دو سبزه برای عید سبز کرده بودند یکی از آن را به دیگری می‌دادند که فرصت این کار را نداشت. امروز هم همین شرایط برقرار است. نوروز یک تجدید نفس و تجدید حیات است که باید پاس داشته شود. 

این روانشناس اجتماعی گفت: ملت ایران قابلیت انعطاف در شرایط مختلف را دارد به این معنا که ما پای خود را به لحاظ روانی به زمین نمی‌کوبیم که چرا امسال عیدمان مانند همیشه نیست. همین روحیه باعث ماندگاری ما شده است. ما منطبق با شرایط آئین‌های‌مان را بزرگ و درخشان یا کوچک و کمرنگ کرده‌ایم اما آن‌ها را نگهداشته‌ایم. 

موحد تاکید کرد  که همان لحظه چیدن سفره هفت‌سین برای انسجام روان و فکر ما خوب است به همین دلیل هم از مردم می‌خواهم که حتما این سفره را بچینند، تفالی به حافظ بزنند، شاهنامه بخوانند حتی اگر امسال نمی‌توانیم مانند هر سال برای خرید و دید و بازدید در خیابان‌ها تردد کنیم، یا عیدمان به درخشانی هر سال برگزار نشود یا هفت‌سین‌مان کامل نباشد یا تنها باشیم، این موضوع باعث آسیب به ما نمی‌شود زیرا ما در حالت بقا قرار داریم. به این معنا که اولویت ما ماندگاری حیات‌مان است و دوم حفظ آئینی  برای پشتیبانی روانی و معنوی از ما که درحال حاضر همان نوروز است.