تحلیل صداوسیما از عکس جعلی ترامپ در چین!

انتشار تصویری جعلی و ساخته‌شده با هوش مصنوعی از ترامپ، ایلان ماسک و مدیرعامل انویدیا در فضای مجازی، نه‌تنها پربازدید شد، بلکه دستمایه‌ای برای تحلیل عمیق سیاسی (!) توسط یک کارشناس صداوسیما قرار گرفت؛ تحلیلی که حمید ضیایی‌پرور ـ استاد ارتباطات ـ آن را نشانه فقدان سواد رسانه‌ای و دروازه‌بانی در صداوسیما می‌داند و در عین حال تأکید می‌کند که در بسیاری موارد، تولید و پخش چنین برنامه‌هایی تعمدی است.

به گزارش ایسنا، به‌تازگی تصویری جعلی و ساخته‌شده با هوش مصنوعی از دونالد ترامپ (رییس جمهور آمریکا)، ایلان ماسک (تاجر و کارآفرینی که بابت هدایت شرکت‌های تسلا، اسپیس‌اکس و اکس شناخته شده) و جنسن هوانگ (مدیرعامل انویدیا) در فضای مجازی منتشر شد.

در این تصویر، سه نفر با مشت‌های گره‌کرده به چشم می‌خوردند، در حالی که پرچم حرب کمونیست چین در پس‌زمینه‌شان دیده می‌شد. این تصویر که در ساعات نخست انتشار، پربازدید شد، نه‌تنها در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شد بلکه یک کارشناس صداوسیما را نیز به اشتباه انداخت که با ارائه تحلیل‌های عمیق سیاسی، آن را نماد خروجی سفر ترامپ به چین معرفی کرد؛ غافل از اینکه عکس یادشده کاملاً جعلی و محصول هوش مصنوعی است.

خبرنگار ایسنا به همین منظور این موضوع را با حمید ضیایی‌پرور، استاد ارتباطات در میان گذاشت تا بررسی کند چگونه یک برنامه تلویزیونی در صداوسیما اساساً می‌تواند بر مبنای عکس جعلی تحلیل سیاسی ارائه دهد.

دکتر ضیایی‌پرور با تأکید بر اینکه جعل این عکس بسیار ساده و پیش‌پاافتاده بوده است، گفت: «اولاً ساختن عکس با هوش مصنوعی به صورت جعلی، یکی از ساده‌ترین و پیش‌پاافتاده‌ترین کارهای ممکن است. این عکس را یک گروه جعل‌کننده درجه پنج فضای مجازی انجام داده است. هر کسی که کوچکترین آشنایی با سواد رسانه‌ای و سواد هوش مصنوعی داشته باشد، می‌فهمد که حتی آن جعل‌کننده به خودش زحمت نداده سه مشت گره‌کرده جداگانه جعل کند؛ هر سه مشت را از یک دست جعل کرده، یعنی یک دست برای سه نفر. در حالی که از لحاظ قد و هیکل، دستی متناسب برای هرکدام باید جعل می‌کرد، به‌ویژه ترامپ که از همه گنده‌تر است و قاعدتاً دست گره‌کرده او باید حجم بیشتری داشته باشد و تا بالای سرش آمده باشد.

او در ادامه گفت: این عکس دقیقاً کار فتوشاپ‌کارهای دهه ۸۰ است؛ از نوع بسیار ساده و ابتدایی. البته هوش مصنوعی الان امکان جعل ویدئوها را دارد و صداها را هم شبیه‌سازی می‌کند و کارهای پیشرفته‌تری می‌شود با ابزار هوش مصنوعی انجام داد.»

این استاد ارتباطات با تأکید بر اینکه صداوسیما باید در گزینش کارشناسان، مهارت‌های دروازه‌بانی خبر را در اولویت قرار دهد، اظهار کرد: «صداوسیما قاعدتاً باید در این زمینه کارشناسان حرفه‌ای داشته باشد. اساساً کسی که در رسانه کار می‌کند، چه رادیو و تلویزیون و چه خبرگزاری باید در درجه اول مهارت‌های دروازه‌بانی خبر را داشته باشد؛ یعنی بداند چه خبری جعلی است و چه خبری درست است و با منابع دیگر هم چک کند. اولین اصل ژورنالیست، چک کردن اطلاعات و داده‌های اولیه با منابع معتبر است. اگر آن فرد مسئول تشخیص در صداوسیما، این عکس را صحت‌سنجی می‌کرد، متوجه می‌شد که جعلی است.»

وی درباره علت بروز چنین مواردی در برخی رسانه‌ها از جمله رسانه ملی، گفت: «یک دلیل اینکه ما در رسانه‌هایمان مخصوصاً تلویزیون این قبیل اشتباهات را مرتکب می‌شویم، این است که هر چیزی که منتسب به افراد رقیب ما، کشور دشمن یا سیاستمداران مورد غضب ما باشد، به‌راحتی می‌پذیریم و سعی می‌کنیم به آن ضریب بدهیم، منعکس کنیم و افکار عمومی را تحت تأثیر قرار دهیم. من اعتقاد دارم ۹۰ درصد این کار تعمدی است؛ یعنی با علم به جعلی بودن، باز هم سعی در انتشارش دارند تا نقد و سرکوب کنند و ۱۰ درصد آن را ناآگاهانه می‌دانم. به هر حال این اتفاق یک بار دیگر مهر تأییدی می‌زند بر غیرحرفه‌ای بودن صداوسیما. ما پیرو دین و مکتبی هستیم که حتی درباره دشمنانمان نه باید دروغ بگوییم و نه توهین کنیم، چه برسد به اینکه این جعلیات را در افکار عمومی خودمان از رسانه ملی پخش کنیم.»

این کارشناس ارتباطات در پایان با تأکید بر ضرورت خانه‌تکانی در مدیریت‌های میانی و بالایی صداوسیما بر اساس تخصص، نه گرایش‌های ایدئولوژیک، خاطرنشان کرد: «فکر می‌کنم صداوسیما نیاز به یک خانه‌تکانی در رده‌های مدیران میانی و بالایی دارد که بر اساس تخصص رسانه‌نگاری و ژورنالیسم باشد؛ به‌ویژه حوزه رادیو و تلویزیون که حوزه تخصصی و کارشناسی است و نمی‌شود با گرایشات ایدئولوژیک یک فرد یا گروه نسبت به فرآیند خبردهی اقدام کرد. رسانه مجاز است تحلیل خود را در قالب یک بخش به عنوان تحلیل خودش بیان کند اما در بخش خبری و اطلاع‌رسانی نمی‌تواند قضاوت‌های ایدئولوژیک خود را در قالب خبر به خورد مردم بدهد. قطعاً اگر این کار را بکند، در دام اخبار جعلی می‌افتد و آسیب آن در درجه اول از بین رفتن بیشتر مرجعیت رسانه‌ای رادیو و تلویزیون است و در درجه دوم ضربه به اعتماد مردم به رادیو و تلویزیون. تخصص باید جای نگاه ایدئولوژیک به مقوله خبر و رسانه را بگیرد تا اعتماد برگردد و به نظر نمی‌رسد در رادیو و تلویزیون توجه جدی به این موضوع شده باشد.»