محمدحسن انتظاری کیست؟ شاکی گشایش اینترنت و تئوریسین «ایزوله سازی» فضای مجازی

سیما پروانه‌گهردر خبرآنلاین نوشت: پنجم خرداد ماه، بعد از انتشار خبر دستور توقف اجرای حکم ستاد فضای مجازی دولت برای بازگشایی اینترنت با شکایت چهار نفر به دیوان عدالت اداری نام محمدحسن انتظاری مطرح شد.

پایگاه خبری انتخاب در مطلبی نوشت که که محمدحسن انتظاری در کنار کامیار ثقفی، رضا تقی‌پور و رسول جلیلی از جمله کسانی است که علیه مصوبه دولت ایران برای اتصال اینترنت به دیوان عدالت اداری شکایت کرده اند. اینترنت البته وصل شد اما نام این چهارنفر به عنوان شاکیان حقوقی از ستاد اینترنتی دولت پزشکیان نه تایید شد و نه رد.

با وجود ابهام ادامه دار درباره این خبر و اسامی این چهار چهره، یک مساله در مورد انتظاری قطعی است؛ او یکی از چهره‌های کلیدی و تأثیرگذار در سیاست‌گذاری فناوری اطلاعات و فضای مجازی در ایران است و به عنوان یکی از اعضای حقیقی شورای عالی فضای مجازی شناخته می‌شود که دیدگاه‌های خاصی در مورد استقلال سایبری و بومی‌سازی زیرساخت‌ها را دنبال می کند.

انتظاری متولد سال 1320 است. وی دارای مدرک فوق‌لیسانس مهندسی برق طراحی الکترونیک از انستیتوی بین‌المللی تکنولوژی هلند در سال 1976 و لیسانس مهندسی برق از دانشگاه صنعتی شریف در سال 1353 است.

انتظاری عضو هیئت علمی مرکز پژوهش‌های مواد و انرژی دانشگاه صنعتی شریف، پژوهشگر مرکز تحقیقات مخابرات ایران از سال 1360 تا 1373 و عضو هیئت علمی پژوهشکده برق و فناوری اطلاعات سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران از سال 1373 تاکنون بوده است.

انتظاری قائم‌مقام سابق واعظی (سرپرست دبیرخانه شورای عالی فضای مجازی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی) در اولین جلسه شورای عالی فضای مجازی در دولت روحانی با رأی اکثریت اعضای شورا به عنوان دبیر شورای عالی فضای مجازی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی انتخاب شد. در دور دوم فعالیت‌های شورای عالی مجازی سیدابوالحسن فیروزآبادی دبیر جدید این شورا شد.

نقش آفرینی پرحاشیه در شورای عالی فضای مجازی
انتظاری به عنوان یکی از اعضای حقیقی شورای عالی فضای مجازی (منصوب شده توسط مقام رهبری) همواره در تدوین سیاست‌های کلان محدودسازی پلتفرم‌های خارجی و هدایت بودجه‌ها به سمت زیرساخت‌های داخلی نقش فعالی داشته است. جریانی که او در شورا نمایندگی می‌کند، معمولاً با بازگشایی بدون قید و شرط اینترنت و پلتفرم‌هایی مثل اینستاگرام و تلگرام مخالف است و شرط فعالیت آن‌ها را پذیرش "قوانین سرزمینی" ایران می‌داند.

دوران دبیری او در مرکز ملی فضای مجازی با چالش‌هایی همراه بود؛ از جمله اختلاف نظر با وزارت ارتباطات وقت (محمود واعظی) بر سر حدود اختیارات مرکز ملی فضای مجازی و شورای عالی. بسیاری او را تئوریسین "ایزوله کردن هوشمند" فضای مجازی در ایران می‌دانند.

انتظاری نیز یکی از استراتژیست‌های جریان «اینترنت ملی» دانست که تخصص فنی در حوزه مخابرات را با نگاهی سیاسی و امنیتی به فضای مجازی ترکیب کرده است. در تقابل اخیر دولت و شورای عالی فضای مجازی، او در جبهه کسانی قرار دارد که بازگشایی اینترنت را منوط به کنترل شدید و توسعه کامل شبکه ملی اطلاعات می‌دانند.

انتظاری و ماجرای ماهواره‌ای که به جای آسمان به موزه رفت
از انتظاری به عنوان یکی از اصلی ترین مدیران پروژه ماهواره «مصباح (اولین پروژه ماهواره‌ای ایران پس از انقلاب) یاد می‌شود. خبرگزاری دانشجو در مهرماه سال 1399 به شدت از این پروژه انتقاد کرده و  نوشته است:« موافقتنامه ساخت ماهواره مصباح در سال ۱۳۷۶ میان وزارتخانه‌های علوم و ارتباطات به امضاء رسید و ساخت نمونه آزمایشگاهی این ماهواره طی سال‌های ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۰ با همکاری سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران و مرکز تحقیقات مخابرات انجام شد. ساخت مدل مهندسی و فضایی ماهواره مصباح نیز با همکاری یک شرکت ایتالیایی توسط نیروهای متخصص داخلی انجام شد. این ماهواره مصباح نهایتا در ۱۲ مرداد ۱۳۸۴ طی مراسمی با حضور سید احمد معتمدی وزیر ارتباطات وقت رونمایی و اعلام شد طی تابستان به فضا فرستاده خواهد شد. اما ماهواره مصباح نیز همانند ماهواره ناهید هیچ وقت به فضا پرتاب نشد و در نهایت چند سال پیش اعلام شد که ارزش بازبینی و پرتاب ندارد و در نتیجه به موزه فناوری فضایی منتقل شد»

در این گزارش از هزینه 10 میلیارد تومانی این پروژه در دهه 90 برای مصباح یک و اختصاص و هزینه همین میزان اعتبار برای مصباح 2 نیز انتقاد شده است.

یک سال قبل از آن، یعنی در سال 1396 محمدحسن انتظاری به عنوان « معاون سازمان پژوهشهای علمی صنعتی» و مجری وقت پروژه مصباح 2  در گفتگو با خبرنگار مهر در مورد موضوع بررسی جوانب باز پس گیری ماهواره بلوکه شده مصباح که در کشور ایتالیا قرار دارد و نیز کاربردی بودن یا نبودن این ماهواره مخابراتی،  اطمینان خاطر داده و گفته بود که « ماهواره مصباح با گذشت حدود ١٦ سال از طراحی و ساخت اولیه، کماکان از ماهواره های فعلی و موجود کشور ، پیشرفته تر است»

او در این گفت و گو با بیان این که « ماهواره مصباح کاملا کاربردی بوده و باید پرتاب شود. این موضوع نیازمند کار کارشناسی نیست» و با تاکید براینکه ماهواره مصباح گواهی آمادگی پرتاب دارد افزود: این ماهواره در اتحادیه جهانی مخابرات به ثبت رسیده و دارای پوشش فرکانسی جهانی است، این ماهواره حداقل تضمین ٣ ساله ماندگاری مداری دارد و تمام شرایطش برای پرتاب فراهم است.

انتظاری و تلاش برای راه اندازی شبکه ملی اطلاعات
محمدحسن انتظاری از مدافعان سرسخت راه اندازی «شبکه ملی اطلاعات» است. او معتقد است که مدیریت فضای مجازی در ایران باید کاملاً بومی باشد و وابستگی به پلتفرم‌ها و زیرساخت‌های خارجی را خطری برای امنیت ملی می‌داند.

او منتقد عدم کنترل دولت بر شبکه‌های اجتماعی خارجی انتقاد بوده و معتقد است این پلتفرم‌ها باید تحت قوانین ایران فعالیت کنند یا جایگزین‌های داخلی تقویت شوند.او متعلق به جریان فکری است که باور دارد فضای مجازی ابزاری برای «حکمرانی» است و ایران باید در این فضا به خودکفایی کامل برسد. فارغ از این که این حکمرانی در شرایط فعلی چقدر ممکن است و مهمتر از همه خواست مردم در دسترسی به اینترنت جهانی و ملی چیست.