چرا پیشنهاد آمریکا هنوز برای ایران کافی نیست؟

داوود حشمتی در نفت خبر نوشت:  بر اساس گزارش اخیر وال‌استریت ژورنال، واشنگتن تلاش کرده است ایران را متقاعد کند در برابر دسترسی به بخشی از دارایی‌های مسدودشده خود، مسیر عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز را به‌طور کامل و بدون دریافت عوارض باز کند.

از نگاه طراحان این پیشنهاد، آزادسازی چندین میلیارد دلار می‌تواند برای اقتصادی که سال‌ها زیر فشار تحریم، محدودیت بانکی و کاهش سرمایه‌گذاری قرار داشته، مشوقی جذاب باشد. پول نقد، به‌ویژه هنگامی که در حساب‌های خارجی منجمد شده باشد، در ظاهر امتیازی فوری و قابل اندازه‌گیری است. اما محاسبه ایران فقط روی اعداد حساب‌های بانکی خارجی و دارایی ها متمرکز نیست.

ایران در موضوع تنگه هرمز با یک انتخاب کوتاه‌مدت اقتصادی روبه‌رو نیست. آنچه در این آبراه شکل گرفته، از دید ایران بخشی از یک فرصت بزرگ‌تر برای تثبیت جایگاه منطقه‌ای است. فرصتی که ارزش آن در ذهن تصمیم گیران ایران بسیار بیشتر از آزادسازی مرحله‌ای چند میلیارد دلار است.

جنگ 40 روزه و مسدود ماندن 40 روزه تنگه هرمز نشان داد ایران به لحاظ نظامی توان این را دارد که در مقابل آمریکا بایستد و در مقابل فشار ناعادلانه آنها از این اهرم استفاده کند. برای تهران، حفظ این اهرم فقط به معنای گرفتن پول یا امتیاز اقتصادی نیست. مسئله، تبدیل یک توانایی نظامی و جغرافیایی به نفوذ سیاسی بین الملل و موقعیت پایدار ژئوپلتیک است.

ایران در دو جنگ اخیر نشان داد در برابر فشار هم‌زمان آمریکا و اسرائیل، دو قدرت مجهز به سلاح هسته‌ای، مقاومت میکند و همچنان بر یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای انرژی جهان قدرت اثرگذاری دارد. ایران می‌خواهد این تصویر را از یک دستاورد مقطعی در میدان جنگ، به سرمایه‌ای ژئوپلیتیک تبدیل کند.

در چنین چارچوبی، پذیرش یک توافق محدود به معنای فروختن زودهنگام مهم‌ترین اهرم موجود تعبیر میشود. آزادسازی ۲۰ تا ۳۰ میلیارد دلار، حتی اگر به‌طور کامل و بدون محدودیت انجام شود، یک منفعت مالی یک‌باره است. کنترل مؤثر بر فضای امنیتی هرمز، در مقابل، می‌تواند سال‌ها بر مناسبات ایران با آمریکا، اروپا، چین و کشورهای خلیج فارس سایه بیندازد.

به بیان دیگر، واشنگتن احتمالاً پیشنهاد خود را با منطق اقتصاد طراحی کرده، اما ایران با منطق قدرت به آن نگاه میکند. همین تفاوت، فاصله میان دو طرف را توضیح می‌دهد.

این محاسبه زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که مسئله فروش نفت نیز در نظر گرفته شود. در صورتی که تحریم ها واقعا برداشته شود درآمد حاصل از فروش نفت می‌تواند طی مدتی نه‌چندان طولانی با رقم دارایی‌های آزادشده برابری کند یا حتی از آن فراتر رود. درآمد نفتی برخلاف آزادسازی یک‌باره پول‌های مسدودشده، قابلیتی تکرارشونده دارد.

از این منظر، معامله اهرم هرمز در برابر دلارهای ایران که توسط آمریکا به ناحق مسدوده شده شاید از نظر آمریکا اهمیت داشته باشد اما برای ایران جذاب نیست.

این میان ایران حتی می تواند از دادن امتیاز ویژه برای عبور و مرور کشورها (از جمله چین و هند) روابط اقتصادی و تجاری خود را نیز گسترده تر کند. از طرف دیگر بیشترین ضرر از این وضعیت متوجه اسرائیل خواهد شد. چراکه در برنامه ایران این است که اجازه عبور و مرور به کشتی های اسرائیلی داده نشود. بنابراین از دست دادن چنین امتیازاتی در مقابل چند ده میلیارد دلار پول از نگاه تصمیم گیران در تهران معامله ای مطلوب به حساب نمی آید.