متانول در بنزین جای نگرانی دارد یا نه؟

همزمان با نگرانی در مورد رشد ناگهانی قیمت بنزین به دنبال صفر شدن واردات آن، خبر اختلاط متانول با بنزین منجر به نگرانی مردم شده است؛ خبری که علاوه بر نگرانی‌های زیست محیطی، نگرانی‌هایی را درباره آثار احتمالی استفاده از متانول بر خودرو به دنبال داشته است. داده‌های علمی نشان می‌دهد، تبخیر متانول در ۲۰ درجه سلسیوس منجر به آلودگی زیان‌آور در هوا می‌شود. همزمان نگرانی برای آسیب به موتور خودرو مورد توجه قرار گرفته است. موضوعی که از سوی شرکت پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی رد شد. 

به گزارش اعتماد: نقطه شروع این چالش، صحبت‌های وحید قانعی‌فرد، مدیرعامل شرکت نفت ستاره خلیج‌فارس، بود. او چند روز پیش از عملیاتی شدن استفاده از متانول به عنوان جزء اکسیژنه در ترکیب بنزین این پالایشگاه برای نخستین‌بار در کشور خبر داد. طبق اعلام قانعی‌فرد، از این پس حدود نیم درصد متانول در بنزین تولید این پالایشگاه استفاده خواهد شد. 

البته گزارش پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس نشان می‌دهد، استاندارد ملی ایران و نیز استاندارد اروپا استفاده از متانول به عنوان یکی از ترکیبات اکسیژنه تا حدود ۳ درصد حجمی در چارچوب الزامات مربوطه پیش‌بینی شده؛ بنابراین میزان مورد استفاده در این طرح، یعنی نیم درصد حجمی، تنها حدود یک‌ششم سقف مجاز استاندارد است. 

مدیرعامل پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس نیز در واکنش به آسیب‌های محیط زیستی متانول می‌گوید: یکی از مزیت‌های مهم ترکیبات اکسیژنه همچون متانول، کمک به بهبود فرآیند احتراق است. مطالعات انجام شده روی موتورهای بنزینی نشان داده است که استفاده از سوخت‌های حاوی متانول در شرایط مختلف می‌تواند موجب کاهش انتشار کربن مونوکسید (CO) و برخی دیگر از آلاینده‌های حاصل از احتراق شود. بنابراین در کنار موضوع افزایش بهره‌وری و تولید، بهبود عملکرد موتور و شاخص‌های زیست‌محیطی سوخت نیز از جنبه‌های مورد توجه این طرح است. 

او ادامه می‌دهد: استفاده از متانول در سوخت، موضوعی بی‌سابقه در صنعت انرژی جهان نیست و کشورهایی مانند چین، امریکا و اروپا تجربه تولید و مصرف سوخت‌های متانولی در درصدهای به مراتب بالاتر از میزان مورد استفاده در این طرح را داشته‌اند. برای نمونه در کشور چین، سوخت‌های متانولی در مقیاس تجاری استفاده شده‌اند و استانداردهای سوخت بنزین-متانول مثل M۱۵ (۱۵ درصد متانول) وجود دارد. حتی سوخت‌های با درصد بالاتر هم در برخی برنامه‌های متانولی چین استفاده شده‌اند. بنابراین استفاده از متانول به عنوان یک ترکیب اکسیژنه در بنزین در کشورهای پیشرفته کاملا شناخته شده است. همچنین بخش عمده بنزین مصرفی کشورهای نظیر ایالات متحده و برزیل حاوی اتانول است و علاوه بر ترکیب‌های متداول مانند E۱۰ و E۱۵، سوخت E۸۵ با درصد بالای اتانول مورد استفاده قرار می‌گیرد. در واقع استفاده از الکل‌ها به عنوان ترکیب اکسیژنه و افزایش‌دهنده اکتان، یک فناوری شناخته شده در صنعت سوخت جهان به منظور بهبود وضعیت احتراقی موتور و کاهش آلایندگی محیط زیست است. 

پاسخ پالایش و پخش به نگرانی‌ها

شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران در واکنش به نگرانی‌ها این روزها موضوع آسیب متانول به خودرو را رد کرده است. براساس اعلام این شرکت، استفاده از متانول به عنوان ترکیب اکسیژنه در سوخت با اهدافی ازجمله بهبود فرآیند احتراق، افزایش عدد اکتان و مدیریت ترکیب سوخت، موضوعی شناخته شده در سطح جهان است و در برخی کشورها برای استفاده از آن در ترکیب سوخت، استانداردها و الزام‌های فنی مشخص تدوین شده است. 

پالایش و پخش تاکید می‌کند: در استاندارد ملی ایران به شماره ۲۲۹۲۰ که با حضور تمامی ذی‌نفعان ازجمله شرکت‌های خودروساز و سازمان حفاظت محیط زیست تدوین شده، استفاده از ترکیبات اکسیژنه ازجمله متانول مجاز شمرده شده و براساس الزام‌های این استاندارد، حداکثر میزان مجاز متانول ۳ درصد حجم تعیین شده است. بنابراین استفاده از متانول در حدود مقرر، موضوعی خارج از چارچوب استانداردهای ملی کشور نیست و قضاوت درباره کیفیت بنزین باید بر اساس مجموع مشخصات فرآورده نهایی و انطباق آن با الزام‌های استاندارد صورت گیرد. 

بر اساس اعلام پالایش و پخش، در خصوص افزودن متانول به سوخت در چارچوب استاندارد ملی ایران، مطالعات گسترده آزمایشگاهی و میدانی در سالیان گذشته توسط مراجع معتبر علمی ازجمله پژوهشگاه صنعت نفت و شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی انجام شده است. 

پالایش و پخش در ادامه اعلام می‌کند: کیفیت یک فرآورده هیدروکربنی به‌ویژه بنزین موتور را نمی‌توان صرفا بر اساس وجود یاعدم وجود یک ترکیب خاص ارزیابی کرد و ملاک، انطباق مشخصات محصول نهایی با مجموعه الزام‌های کیفی و استانداردی است. به عبارت روشن‌تر، وجود نیم‌درصد متانول به تنهایی نه‌تنها موید هرگونه آسیب به خودرو نیست، بلکه به تنهایی دلیلی برای تایید کیفیت بنزین نیست. از این منظر، مشخصاتی ازجمله عدد اکتان، فشار بخار، محدوده تقطیر، میزان آب، پایداری اکسیداسیونی، خورندگی، ترکیبات اکسیژنه و سایر ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی محصول نهایی باید مورد بررسی و کنترل قرار گیرد که در این فرآیند در انطباق کامل با استاندارد و قوانین موضوعه بوده است. 

در پایان این شرکت تاکید می‌کند: برای اظهارنظر دقیق درباره آثار سوخت بر خودرو، باید مجموعه آزمون‌های مرتبط با کیفیت سوخت، عملکرد موتور و سازگاری اجزای سیستم سوخت‌رسانی در یک دوره زمانی معتبر مورد بررسی قرار گیرد. بر این اساس، باید استانداردهای ملی و بین‌المللی، مشخصات فنی فرآورده و نتایج آزمون‌های معتبر آزمایشگاهی و فنی ملاک قضاوت قرار گیرد و شایعات و مطالب غیرمستند منتشر شده در برخی صفحات فضای مجازی ملاک نیست. 

رضا سپهوند، نماینده مردم خرم‌آباد، با بیان این نکته اگر میزان بهره‌مندی از متانول در حد همان ۵ درصد باشد مشکلی برای موتور خودرو ایجاد نمی‌کند، تاکید می‌کند: اگر متانول به مقدار قابل توجه و خارج از استاندارد وارد بنزین شود، می‌تواند مشکل‌ساز باشد. در غلظت‌های نامناسب، ممکن است به عملکرد موتور، سیستم سوخت‌رسانی یا برخی قطعات آسیب بزند. اما صرف وجود مقدار بسیار کم، به معنی فاجعه یا خرابی فوری موتور نیست. 

از جمله آسیب‌های غلظت‌های نامتعارف می‌توان به جدایش فازی (Phase Separation) در صورت نفوذ قطرات آب به باک، قفل گازی در فصول گرم سال به علت بالا رفتن فشار بخار رید (RVP) و کاهش طول عمر مفید فیلترها و کاتالیزورها اشاره کرد. در نتیجه حفظ نسبت تایید شده ۰.۵ درصد ضامن کارکرد پایدار سیستم بدون ورود به حاشیه ریسک‌های مکانیکی خواهد بود.