:::Noandish.com::: اهمیت ژئوپلتیکی و هویتی یمن و موازنه جویی ایران و عربستان
كانال نوانديش
سفيد
آخرین اخبار حوادث
روزنو
اخبار سیاسی
اخبار هنری
اخبار ورزشی
نواندیش
سلامت
آب و هوای نواندیش
تدبیر
لینک های نواندیش
کد خبر: ۲۴۸۸۰
تاریخ انتشار: ۲۸ اسفند ۱۳۹۳ - ۲۱:۱۵
تعداد نظرات: ۱ نظر
تحولات سال های اخیر جهان عرب از جمله در عراق، لبنان، سوریه و بحرین موجب طرح موضوع «نبرد نیابتی» ایران و عربستان به ویژه از سوی تحلیلگران غربی شده است. وقایع اخیر یمن نیز باعث شده تا این تحلیلگران، یمن را نیز میدانی دیگر برای رقابت تهران و ریاض عنوان کنند. اما واقعیت مطلب آن است که رقابت میان ایران و عربستان در این حوزه ها به تحولات اخیر محدود نمی شود و ریشه های رقابت های هویتی و ژئوپلتیکی دو کشور در این مناطق را می توان به وقوع انقلاب اسلامی ایران و تحولات پس از آن مرتبط کرد. ضمن این که رقابت های ژئوپلتیکی در دوران پیش از انقلاب و به رغم دکترین دوستونی نیکسون-کسینجر میان ایران و عربستان، در جریان بود.

در این بین یمن یکی از مناطقی است که همواره در کانون توجهات عربستان و ایران بوده و در این زمینه، درکنار رقابت مستمر، به واسطه الزامات ساختاری نظام بین الملل و برخی تهدیدات هویتی (کمونیسم) و ژئوپلتیکی همکاری نیز در یمن در دهه های 1960 و 1970 میان تهران و ریاض اتفاق افتاد. پس از انقلاب هم جز در مقاطعی کوتاه، چالش ایران و عربستان بر سر یمن در جریان بود. تسری ناآرامی های 2011 جهان عرب به یمن، باعث شد سعودی به مدیریت بحران برای حفظ یمن در دایره نفوذ خود بپردازد اما ادامه ناآرامی ها و در نهایت تسلط کامل حوثی ها بر صنعا، موجب نزدیکی هیات حاکمه جدید به ایران و دوری و انتقاد از عربستان شد.

اهمیت یمن
یمن کشوری عرب در حوزه دریای سرخ است که پیش از وحدت، در قالب یمن شمالی و جنوبی در منطقه حیات داشت.
یمن همواره یکی از نقاط آسیب پذیر برای عربستان محسوب شده است. علت عمده آن علاوه بر حضور حوثی ها در شمال و نیز فعالیت گروه القاعده در این کشور، به اختلافات مرزی صنعا و ریاض و نیز موقعیت یمن در ورودی شرقی دریای هرمز و تاثیر آن بر جریان عبور و مرور از تنگه باب المندب که مسیر ترانزیت نفت است، باز می گشت. تحولات یمن از گذشته دور و بی ثباتی های ناشی از آن به منزله چالشی پیش روی سعودی بوده است. ضمن اینکه با تشکیل شورای همکاری خلیج فارس، یمن تنها کشور شبه جزیره عربستان بود که در پیوند با سعودی قرار نگرفت. در جریان جنگ ایران و عراق، یمن جنوبی که در بلوک شرق قرار داشت، به انتقاد از حمله عراق به ایران پرداخت در حالی که یمن شمالی در روابط نزدیک با عربستان در جریان جنگ، به حمایت از عراق پرداخت. در نگاه ایران، یمن در کنار سودان یک وزنه تعادل در دریای سرخ -حیاط خلوت سعودی- در برابر خلیج فارس بود. به همین دلیل یمن همواره در کانون توجه و نگرانی سعودی قرار داشته است. به گونه ای که در دهه 1990 سعودی استراتژی امنیتی خود را بر تضعیف عراق و مقابله با احیای تهدید یمن قرار داده بود. در کنار ابعاد ژئوپلتیکی و از منظر هویتی نیز تحرکات شیعیان و حوثی های یمن موجب توجه بیشتر عربستان وهابی که در تضاد با تفکرات زیدیه و شیعه بود، به یمن به ویژه از سال 2004م شد. 

نگاه ایران و عربستان به یمن در دهه های 1960 و 1970 میلادی
در مقطع پیش از انقلاب اسلامی و در دوره نظام دو قطبی، کودتای نظامی چپ گرایان در یمن در اوائل دهه 1960 میلادی که با مداخله ناصر همراه بود، به هماهنگی سیاست های تهران و ریاض در یمن منجر شد و ایران و عربستان تحولات یمن را به عنوان نبرد نیابتی شرق و غرب ارزیابی و به حمایت سیاسی، مالی و نظامی از امام محمد بدر برای بازگشت به سلطنت پرداختند. با وجود رقابت های ایران و عربستان در آن دوره چالش رادیکالیسم عربی، و رخنه شوروی در خاورمیانه و خلیج فارس در کنار نقش آمریکا، بزرگترین عامل نزدیکی روابط سعودی و ایران بود. پذیرش رسمی ایدئولوژی سوسیالیستی از سوی یمن جنوبی به عنوان تنها دولت عربی و اسلامی در اواخر دهه 1960 و مداخله آنان در شورش ظفار در عمان، نقش مهمی در نزدیکی ایران و عربستان داشت چرا که هر دو کشور این اقدامات را گامی در جهت توسعه نفوذ شوروی در منطقه می دانستند. 

رویکرد ایران به یمن و سیاست های عربستان پس از پیروزی انقلاب
پس از انقلاب و در جریان جنگ تحمیلی، یمن جنوبی به انتقاد از حمله عراق به ایران پرداخت و یمن شمالی از عراق حمایت کرد. چند ماه پس از وحدت دو یمن در سال 1990 ، عراق به کویت حمله کرد و یمن با بیان این که این موضوع مساله ای عربی است به ائتلاف آمریکا و عربستان علیه صدام نپیوست. این امر موجب شد تا سعودی که همواره از عبدالله صالح در برابر شورشیان مورد حمایت شوروی در یمن جنوبی حمایت کرده بود، در جنگ داخلی سال 1994 یمن، از رهبران سابق یمن جنوبی حمایت کند. در این مقطع ایران در مقام انتقاد از عربستان به دلیل حمایت از تجزیه طلبان یمنی برآمد. با این حال با شکست شورشیان، صالح به عربستان که منتقد او بود و نه ایران، نزدیک شد. روابط ایران و یمن در دوره دولت اصلاحات به سمت بهبودی و سفرهای متقابل مقامات ارشد دو کشور رفت. اما با این وجود، آغاز تنش و جنگ میان حوثی ها و شیعیان شمال یمن با دولت یمن در سال 2004، به دوری مجدد یمن از ایران و نزدیکی بیشتر به سعودی انجامید. یمن حوثی ها را به تلاش برای ایجاد یک دولت در شمال کشور و ایران را به حمایت از آنان متهم کرد. این در حالی بود که در جنگ داخلی سال 1994، حوثی ها از دولت مرکزی حمایت و تا سال 2003 روابط نزدیکی نیز با دولت داشتند. 

درگیری این مقطع در یمن و ملاحظات ایدئولوژیک و ژئوپلتیکی آن به جلب توجه توام تهران و ریاض انجامید. ضمن آنکه فعالیت القاعده در کشور یمن نیز بنا بر ملاحظات امنیتی موجب توجه بیشتر آمریکا و سایر قدرت های غربی به این کشور شد. نکته جالب اینجاست که با وجود روابط پرنوسان ایران و یمن و حمایت عبدالله صالح به عنوان یکی از معدود رهبران عربی از حق ایران در دستیابی به فنآوری هسته ای صلح آمیز، تشدید درگیری ها میان حوثی ها و دولت مرکزی و سپس ناآرامی یمن از سال 2011م، به شدت به تقابل صنعا با تهران و پیوند عمیق تر آنان با ریاض انجامید.

با توجه به پیشینیه حوثی ها، از همان آغاز مقامات یمن ادعای حمایت مذهبی و نظامی از حوثی ها را با هدف افزایش نفوذ از سوی ایران مطرح کردند. علت این اتهام، نزدیکی شورشیان حوثی به شیعیان و چالش آنها با وهابیون بود. آنان از پیروان زیدیه هستند به همین دلیل دولت یمن آنان را به تلاش برای ایجاد یک نظام شیعی در یمن متهم می کرد. ادامه این درگیری ها به سبب حمایت سعودی از دولت مرکزی یمن، و به دلیل هم مرزی استان سعده با عربستان، موجب آغاز برخورد نظامی میان حوثی ها با نظامیان سعودی بین سال های 2009 و 2010م شد. یکی از دلایل مهم دیگر دخالت ریاض، نگرانی این کشور از سرایت شورش ها به مناطق شیعه نشین عربستان بود. دخالت نظامی عربستان در درگیری های داخلی یمن با واکنش تند ایران همراه شد. به گونه ای که رییس جمهور وقت ایران خطاب به مقامات سعودی گفت انتظار بود آنان در دعوای خانگی یمن پدری و بزرگتری كنند و نه اینكه خودشان هم وارد جنگ شده، توپ‌ها، بمب‌ها و مسلسل‌ها را علیه مسلمانان بكار بیندازند. 

اختلاف نظر میان ایران و عربستان بر سر درگیری های دولت مرکزی یمن با حوثی ها، موجب شد برخی تحلیل گران غربی از همان زمان آن را یک نبرد نیابتی دیگر میان ایران و عربستان عنوان کنند. این ادعا ناشی از همزمانی حمایت ایران از بازیگران غیر دولتی چون حزب الله و حماس در منطقه بود. از نظر آنها ایران در پی بهره گیری از یمن برای تحت فشار قرار دادن سعودی بوده است. در این شرایط، با تسری ناآرامی های جهان عرب به یمن و گسترش اعتراضات، عربستان برای مدیریت بحران یمن با همراهی شورای همکاری خلیج فارس و حمایت ایالات متحده، برنامه انتقال قدرت در این کشور را در دستور کار قرار داد و با کناره گیری صالح، معاون او به ریاست جمهوری رسید. مقامات جدید یمنی پس از آن بارها به تمجید از نقش عربستان برای ایجاد ثبات در این کشور پرداختند و در مقابل به اتهام افکنی نسبت به نقش ایران در مسایل داخلی این کشور اقدام کردند. 
عدم توفیق حکام جدید یمن در بهبود وضعیت داخلی کشور و گسترش اعتراضات داخلی از یکسو و ورود انصارالله به پایتخت یمن و در نهایت کنترل صنعا به دست نظامیان حوثی موجب دگرگونی های شگرف داخلی و منطقه ای شد. چرخش مقامات جدید یمن به جانب ایران با انتقاد تند از عربستان به دلیل حمایت از منصور هادی رییس جمهور مستعفی یمن همراه شد. رهبر حوثی ها عربستان را کشوری دانست که درکی از روابط بر اساس حسن همجواری و احترام متقابل ندارد و در مقابل عنوان کرد کشورهای دیگری هستند که یمن می تواند روابط اقتصادی و سیاسی مطلوبی با آنها داشته باشد. حضور هیات بلندپایه انصارالله به عنوان حکام جدید یمن در تهران و گفتگوهای سیاسی و اقتصادی برای توسعه روابط با حضور منصور هادی در عدن و بازپس گیری استعفای او و اعزام نماینده دیپلماتیک از سوی عربستان به عدن و تعطیلی برخی پایتخت های عربی و غربی در صنعا مصادف شد.

وقایع یمن که همچون تحولات عراق، لبنان، سوریه و بحرین واجد ویژگی های هویتی و ژئوپلتیکی برای ایران و عربستان (و غرب) است، نشان می دهد که این کشور همچنان به عنوان یکی از حوزه های توجه و رقابت تهران و ریاض باقی خواهد ماند. هر چند مداخله عربستان در بحران سوریه به سقوط بشار اسد متحد ایران نینجامید، اما در مقابل به قدرت رسیدن انصارالله در یمن به اتحاد آنان با ایران و دوری از عربستان منجر شد.

آنچه از هم اکنون محتمل به نظر می رسد، تداوم رقابت و چالش میان ایران و عربستان و غرب بر سر یمن است. چرا که در کنار ابعاد ایدئولوژیکی، توزیع قدرت در سطح منطقه به سود ایران دگرگون شده است و عربستان که که با تضعیف یا سقوط دوستان خود در منطقه به سود ایران مواجه شده است، همراه با سایر اعراب منطقه و غرب، دست به موازنه جویی هویتی و ژئوپلتیکی در برابر ایران خواهد زد. موازنه جویی که از سال 2006 میلادی شدت گرفته است اما به جای تضعیف حزب الله و یا خروج متحدان ایران از قدرت در عراق و سوریه، با تضعیف موقعیت متحدان سعودی همراه بوده است. به همین دلیل این موازنه جویی از سطح منطقه ای فراتر رفته و اثر گذاری بر مذاکرات هسته ای ایران و غرب و... را نیز هدف قرار داده است. تداوم این موازنه جویی از سوی اعراب محافظه کار در تلاقی با تحولات داخلی یمن می تواند به سناریوهایی که در بدترین حالت آن تداوم درگیری های داخلی و یا حتی تجزیه این کشور باشد، بیانجامد. در نقطه مقابل اتخاذ رویکردی تعاملی از سوی طرف های داخلی و همچنین همکاری بازیگران منطقه ای می تواند زمینه عبور یمن از بی ثباتی داخلی را فراهم سازد.

**منبع: هفته نامه پایتخت کهن
***منابع در دفتر نشریه موجود است.

كانال نوانديش
سفيد
آخرین اخبار حوادث
روزنو
اخبار سیاسی
اخبار هنری
اخبار ورزشی
نواندیش
سلامت
آب و هوای نواندیش
تدبیر
لینک های نواندیش
غیر قابل انتشار: ۱
انتشار یافته: ۱
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۰:۵۴ - ۱۳۹۳/۱۲/۲۹
0
1
احتمال تجزيه بالاتراست،
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
* :
كانال نوانديش
سفيد
آخرین اخبار حوادث
روزنو
اخبار سیاسی
اخبار هنری
اخبار ورزشی
نواندیش
سلامت
آب و هوای نواندیش
تدبیر
لینک های نواندیش
فلای تودی
تلگرام

آلس بیالیاتسکي برنده جايزه صلح نوبل شد

خبر دادگستری استان البرز درباره فوت سارینا اسماعیل زاده

واكنش آیت الله مکارم شیرازي به ماجراى مهسا اميني

خطیب جمعه تهران: حوادث اخیر، توطئه آمریکا بود/ دشمن می‌خواست از دانشگاه شریف انتقام بگیرد، چون هیات فاطمیه دارند

امام جمعه قم: با افکندن حجاب‌ها می‌خواهند آزادی را از بین ببرند/ اینترنت ملی به سرعت پایه ریزی شود

حمله مهاجم با چاقو به سفیر ایران در دانمارک!

عوارض عجیب زیاده روی در مصرف سیب!

این تلویزیون فقط ضرر است، ضرر است، ضرر، دیگر خود دانید ...

گزارش نهایی سازمان پزشکی قانونی در خصوص علت فوت مرحومه مهسا امینی

واکنش عجیب مخابرات به از دست دادن کرسی مهم بین المللی!

این درد را جدی بگیرید!

احتمال طغیان‌های متعدد آنفلوآنزا و خیزش بیماری‌های تنفسی در پاییز و زمستان

تهدید آجورلو توسط مشاور حقوقی باشگاه استقلال؛ اگر با عارف غلامی برخورد کردید، پرونده های خارجی را خودتان دنبال کنید!

نماینده مجلس ادعا رئیس جمهور در مورد فوت مهسا امینی را رد کرد!

اعلام حمایت عباس عبدی از پیشنهاد عالی کیهان!

مشروح كامل مناظره چالشى سعيد شريعتي و جليل محبي بر سر گشت ارشاد (فيلم)

تصاوير جديد از شهاب حسيني و همسر جديدش ساناز ارجمند

ساناز ارجمند همسر دوم شهاب حسيني؟

سمانه پاكدل و هادي كاظمي در اكران نمور

ویدیویی جالب از سفر پادشاه انگلستان به ایران در سال ۱۳۸۲ (فیلم)

شادی مشكوك بازیکن نفت مسجدسلیمان پس از گل برترى پرسپوليس ! (فيلم)

لحظه دريافت جايزه کیت بلانشت از ليلا حاتمي

عكس: درخشش ليلا حاتمى روى فرش قرمز اختتاميه جشنواره ونيز

عبدالحسين مختاباد در حال دست دادن با ملكه انگليس(عكس)

حضور خاتمی در جلسه مجمع روحانیون (فیلم)

حجاب جدید سحر قریشي با چفیه عربی!

بازخوانى آهنگ "بهت قول ميدم" توسط خواننده ايتاليايي (فيلم)

سکانسی از سریال یاغی حاشیه ساز شد (+فیلم)

غیرتی شدن رامبد جوان و تذکر جدی به پشه در مهمونی (فيلم)

هانيه غلامي با پوشش پرسپوليسى در ورزشگاه آزادى

ويدئوى ديدنى و پر بازديد از روز پر شور دختران پرسپوليسى در آزادى (فيلم)

تصاوير زيبا از دختران پرسپوليسى در آزادى

وقتى گورباچف پس از رهبرى شوروى، تبليغ پيتزا مى كرد (فيلم)

نخستین تصاویر از لیلا حاتمي در جشنواره ونیز

تصويرى جديد از نويد محمدزاده و فرشته حسيني

تيپ عايشه گل در ايران

عكس پربيننده از يك "دختر هوادار استقلال" با تصوير ناصر حجازى

تصاوير زيبا از بانوان هوادار استقلال در آزادى

صورت تتو شده سحر قریشی پس از جدایی

تهديد على شادمان توسط بچه در مهمونى! (فيلم)

شناسايى دخترى كه باعث خيانت پيكه به شكيرا شد (عكس)

وقتی بچه، کلاه قرمزی رو مى بيند! (فيلم)

اخراج از مدرسه برای نداشتن شناسنامه!

بعد از جانی دپ، جیسون استاتهام هم در ايران رویت شد! (عكس)

همسر يورگن لوكاديا مهاجم جديد پرسپوليس (عكس)

پست جديد طناز طباطبايي درباره سريال ياغى

رونمايى از همسر لوكاديا گزينه خارجى پرسپوليس (عكس)

عکس جالبی از هوشنگ ابتهاج و فروغ فرخزاد

باران کوثری با گریم پروین اعتصامی (عكس)

شكايت ستاد امر به معروف از كليپ دخترانه تبليغ بستنى به دادستانى (فيلم)

موج‌ سواری شكيرا با مرد مرموز (عكس)

پشت صحنه سکانس حساس سریال «یاغی» (فيلم)

دعواى بچه با ستاره پسيانى جنجالى شد(فيلم)

فالش‌خوانی و پوشش امیر مقاره جنجالى شد (فيلم)

كارگردان سریال یاغی و همسرش عاطی!

رهبرى با اقدام اينان مخالفت كرد: "تصاوير اخلالگران" در سخنرانى يادگار امام

تصويرى از نگار فرهمند همسر پژمان جمشيدي (عكس)

ويدئوى جنجالى از همخوانى سرود سلام فرمانده توسط الهام چرخنده

حجاب الیف ارول بازیگر زن ترکیه ‌ای در تهران

تيپ فرشته حسينى و نويد محمدزاده در جشنواره

مهار اين پنالتى توسط ماركوس دنيلو به قيمت جان بازيكنان تيم تمام شد (فيلم)

بازتاب جالب فن فوق العاده محمد رضا مختاری روی کشتی گیر جمهوری آذربایجان/ علی اف جای پهپاد، کشتی گیر اسرائیلی وارد کند!(فیلم)

تصاوير مشهور حادثه ١١ سپتامبر

مونا فرجاد ازدواج كرد (عكس)

بن افلک و جنیفر لوپز در جشنواره فیلم ونیز

پوشش نوید محمدزاده و فرشته حسینی در مراسم عقدشان

تصويرى شگفت آور از سيدمحمد خاتمى

ابتكار جدید احمدی‌نژاد برای نامزدی در انتخابات (تصاوير)

سحر دولتشاهی با ماسک در جشنواره فیلم فجر

اخراج به خاطر عکس گرفتن با پیکر مارادونا (تصوير)

ازدواج شهرزاد شريعت زاده و جان سينا

جذاب ترین عکس ها از گوشه و کنار جهان را در دریچه روز تماشا کنید

جديدترين تصوير از مهدى كروبى

مراسم خاکسپاری آیت الله خویی با حضور آیت الله سیستانی (عكس)

ماهی 2.5 تنی در سواحل استرالیا (عكس)

مصادره عدد 4 توسط پرسپوليسى ها بدون فاصله گذارى اجتماعى ! (عكس)

عکسی از درون ضریح پیامبر اسلام (ص)

تیپ استوایی مجری ممنوع التصویر درکنار فرهاد اصلانی (عکس)

اسکورت عجیب بهنوش بختیاری در روزهای کرونایی! (فيلم)

آخرين حضور رحمانى وزير معزول صمت در دولت يازدهم (عكس)

جهان در متفاوت ترین 100 روزی که پشت سر گذاشت

تصويرى از 'سيدحسين حسينى و همسرش' در قرنطينه

تصوير جديد از كريم انصارى فرد و همسر يونانى اش

هرويه ميليچ بازيكن استقلال و همسرش (عكس)

تازه ترین تصویر کریم انصاری فرد در کنار 'همسر یونانی اش'

عکس‌ های مهدى طارمی با سحر قريشى چگونه لو رفت؟

ايوانكا ترامپ محجبه شد!

مراسم اختتامیه سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر

پژمان جمشيدى و ريحانه پارسا در جشنواره فجر (عكس)

فلای تودی
تلگرام
فلای تودی
تلگرام
فلای تودی
تلگرام