تحقیقی جامع درباره کودکان کار (از آمارها تا وضعیت و ریشه این پدیده)

کودکان، نو نهالانی هستند که در آرزوی بزرگ شدن و رشد کردن در کنار اعضای خانواده در آرامش و رفاه هستند؛ درباره کودک کار بیشتر بخوانید.

کودکان کار، قربانیان کوچکی هستند که به اجبار در کارگاه ها و مغازه ها مشغول پادوئی کردن هستند یا در خیابان ها و سر چهارراه ها مشغول دستفروشی، گل فروشی، اسپند دود کنی و شستن ماشین ها و گدایی یا واکس زدن کفش ها می باشند. کودکان کار بین ۸ تا ۱۳ سال سن دارند و برای امرار معاش خود و خانواده تمام طول روز را به کار کردن اختصاص می دهند.

یافته‌های پژوهش‌ها نشان می‌دهد بیش‌از ۷۰ درصد کودکان کار، مهاجر هستند و بعضا مهاجر افغانی هستند. همچنین استفاده از کودکان برای کار در ایران روندی روبه رشد دارد.

آمارهای تامل برانگیز در مورد کودکان کار

طبق گزارش هایی که از سوی خبرنگاران شبکه خبر منتشر شده است، آمار کودکان کار فقط مختص ایران نیست و مربوط به بسیاری از کشورهای جهان است.

 در طی سالهای اخیر در کشورهای مختلف به علت گسترش فقر، میزان آمار کودکان کار چند برابر شده است. آمار کودکان کار به طور دقیق مشخص نیست؛ زیرا اکثر کودکان کار فاقد شناسنامه و هویت هستند.

 با این حال آمار تقریبی در مورد کودکان کار در جهان ۲۵۰ میلیون نفر تخمین زده شده و اما در ایران این آمار بسیار ضد و نقیض است. بسیاری از خبرگزاری ها  آمار را ۷۰۰هزارنفر و برخی دیگر آن را ۷ میلیون نفر اعلام کرده اند. 

به گفته ی خبرنگاران ۸۰ درصد از کودکان کار در ایران را اتباع خارجی تشکیل می دهند و فقط ۲۰ درصد از آنها ایرانی هستند. ۳ تا ۵ درصد از آنها جایی برای خواب ندارند، ۲۰ درصد از آنها گرسنگی را تجربه کرده اند، ۱۳ در صد از آنها به دلیل کار درخیابان تجربه تصادف را دارند، ۲ درصد از آنها آزار جنسی را تجربه کرده اند.

۲۲ درصد از آنها با گرما یا سرمای شدید روبه روهستند و ۲ درصد از آنها پدرو مادر ندارند. همچنین ۱۵ درصد از آنها مورد توهین و خشم پلیس قرار گرفته و ۲۱ درصد از آنها مورد خشم و ضرب و شتم مردم قرار گرفته اند.

یافته‌های پژوهش کودک کار از کامیل احمدی نشان می‌دهد که حضور پُررنگ کودکان قومیت‌های مختلف، کشیده شدن هرچه بیشتر دختران خُردسال به کار، دور بودن از فضای درس، بیماری و اعتیاد والدین، فقر و محرومیت‌های اجتماعی که در ایجاد و تداوم‌ بیشتر دلیل کشیده شدن کودکان به کار هستند که متاسفانه همه زمینه‌های گفته شده خود نیز روند افزایشی در کشور دارند.

علت به وجود آمدن کودکان کار چیست؟

کودکان، نو نهالانی هستند که در آرزوی بزرگ شدن و رشد کردن در کنار اعضای خانواده در آرامش و رفاه هستند؛ اما در بسیاری از موارد، برخی از اتفاقات منجر به دگرگونی هایی در خانواده می شود که زندگی کودکان را تحت تاثیر قرار می دهد.

کودکان کار به چند دسته تقسیم می شوند؛ دسته ی اول کودکانی هستند که روزانه به کار پرداخته و شب ها به خانه هایشان باز می گردند.

 بسیاری از این کودکان  به مدرسه رفته و ادامه ی تحصیل میدهند. دسته ی دوم نیز در خیابان زندگی کرده و همانجا هم به کار می پردازند. این کودکان خانواده ای ندارند، یا در صورت داشتن خانواده، همگی در خیابان زندگی می کنند. آنها قادر به رفتن به مدرسه و یادگیری سواد و آموزش های اجتماعی نیستند؛ از این رو اعتماد به نفس آنها بسیار پایین آمده و در ارتباط با دیگران مشکل پیدا می کنند. 

اغلب زمانی یک کودک به کودک کار تبدیل می شود که خانواده با چالش های مالی روبرو شده یا به علت جنگ، بیماری، سیل و زلزله، کودک سرپرست خانواده یا همه ی اعضای خانواده خود را ازدست داده و به عبارتی کودک بی سرپرست شود. 

دلایل دیگری هم مانند بد سرپرستی، اعتیاد پدر و مادر یا خشونت های مکرر از سوی آنها، طرد شدن از سوی خانواده و فرار از منزل، تعداد کودکان کار را افزایش می دهد.

مشکلات کودکان کار چیست؟

کودکان کار در طول شبانه روز با چالش های بسیاری روبرو هستند. کار در خیابان ها و کسب پول برای این کودکان بسیار سخت و طاقت فرساست؛ چرا که آنها برای کسب درآمد باید به صورت مداوم به مردم برای خرید گل، آدامس یا شستن شیشه های ماشینها اسرار کنند و متاسفانه این کار آنها در بسیاری از موارد موجب خشم مردم و برخورد تند آنها با این کودکان می شود.

کودکان کار در طول روز با استرس دستگیری توسط مامورین نیروی انتظامی به کار خود ادامه میدهند. در بسیاری از موارد دیده شده است که مامورین نیروی انتظامی با این کودکان برخوردهای تند و زننده ای داشته و آنها را مورد ضرب و شتم قرار داده اند؛ به همین دلیل این کودکان به اجبار به زیر زمین و یا مترها میروند یا در خیابان هایی از شهر که گذر پلیس کم باشد؛ می روند.

اما این پایان مشکلات آنها نیست؛ زیرا خیابانهایی که گذر پلیس در آن کمتر است، پاتوق مناسبی برای افراد معتاد و قاچاقچی می باشد که خطر آنها برای این کودکان بسیار زیاد است. آنها بسیاری از این کودکان را به دام انداخته و از آنها برای جابجایی مواد، دزدی و ارتکاب جرم استفاده می کنند.

بسیاری از کودکان کار که بی خانمان هم هستند، مورد سوء استفاده از سوی افراد سودجو قرار میگیرند. این افراد کودکان بی خانمان را جمع آوری کرده و در ازای جای خواب و غذایی بسیار کم، آنها را مجبور به گدایی و کارهای دیگر کرده و پول بدست آمده را از آنها می ستاند. در واقع این افراد برده داری و استثمار جنسی را گسترش میدهند. آنان بسیاری از کودکان کار را مجبور به تن فروشی کرده و درآمد ناشی از آن را برای خود دریافت می کنند؛ در این شرایط کودکان کار دچار آسیب های جسمی و روحی بسیاری می شوند که در بسیاری از آنها به خودزنی و خودکشی ختم می شود.

یکی از پیامدهای بسیار مهم کودکان کار، گسترش ازدواج کودکان است. می‌توان گفت این دو پدیده رابطه متقابل با هم دارند و گسترش هر یک باعق گسترده شدن دیگری می‌شود.

یکی دیگر از مشکلاتی که کودکان کار را تهدید میکند، بیماری‌های جسمی است. آنها به دلیل قرار گرفتن در سرما و گرمای شدید و گشتن سطل زباله ها بدون رعایت نکات بهداشتی، مستقیما در مواجهه با میکروب ها و ویروس ها قرار دارند. متاسفانه بخش کثیری از این کودکان به عفونت های داخلی و بیماری های پوستی مبتلا شده و برخی از آنها که به اجبار تن فروشی میکنند به ویروس اچ آی وی(ایدز) مبتلا می شوند.

از دیگر مشکلات کودکان کار، سوء تغذیه می باشد که آسیب های جبران ناپذیری را بر جسم و روان کودک می گذارد. تحمل گرسنگی برای کودکان در سنین کم بسیار سخت و دردناک است و موجب ضعف و ناراحتی های گوارشی در سنین کم می شود. همچنین موجب نرسیدن ویتامین ها به بدن شده و موجب کاهش وزن و کاهش قد می شود و بدن آنها را در مقابله با بیماری‌ها ضعیف می کند.

چگونه باید به کودکان کار کمک کرد؟

از آنجایی که در اکثر کشورهای جهان کودکان کار وجود دارند، تا کنون ۵ نشست جهانی برای حذف کار کودک برگزار شده و در آن کودکان کار و کار کودکان از بزرگترین معضلات جهان بشمار آمده است؛ زیرا کار کودکان موجب گسترش فقر در جامعه خواهد شد. 

در کشورمان در سال های اخیر بیانیه ها و طرح هایی از سوی دولت مبنی بر عدم کار کودک و سازماندهی آنها صادر شده است، اما تاکنون اقدامی جدی صورت نگرفته است. اقدام علیه کار کودک و کمک به کودکان کار در راستای وظایف شورای شهر و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی می باشد که متاسفانه اقدام جدی از سوی آنها صورت نگرفته است و متاسفانه ما شاهد روز افزون تعداد کودکان کار هستیم.

برای کمک به کودکان کار در درجه اول باید به سلامت و تغذیه ی آنها رسیدگی کرد؛ زیرا تغذیه مناسب در جهت رشد و سلامتی ذهن آنها بسیار مهم است. در درجه ی دوم هم آموزش و سوادآموزی است؛ این کودکان برای حضور در اجتماعات و میان مردم، نیازمند سواد و آموزش های اجتماعی هستند. 

در درجه ی سوم با کمک های حرفه ای و آماده سازی شغل برای این کودکان از آسیب های اجتماعی وارده جلوگیری کند.

رسیدگی های قضایی هم از حمایت های مهمی است که این کودکان به آن نیازمندند. آنها به خاطر انجام تخلف و یا حضور اجباری در جرایمی نظیر دزدی یا قاچاق از نظر قانون مجرم شناخته شده و باید تاوان آن را بپردازند.همچنین با قرار دادن خدمات رایگان پزشکی نیز می توان از آلوده شدن آنها به ویروس های  HIV و بیماری های دیگر پیشگیری نمود.

کار کودکان یک ناهنجاری اجتماعی است که موجب گسترش فقر می شود. کودکان کار در طول شبانه روز با خطرات بسیار زیادی مانند گرسنگی، بیماری، آزار جنسی، دزدی و …روبرو هستند. بسیاری از آنها در اثر استرس و کار زیاد، دچار افسردگی شده و در معرض خودکشی قرار میگیرند. این کودکان به علت برخورد نامتعارف دیگران، در مقابل همه گارد تهاجمی داشته و از لحن تند و زننده ای برخوردار هستند. متاسفانه هیچ نهادی برای جلوگیری از آسیب های اجتماعی به این کودکان وجود ندارد و در صورت وجود هم هیچ اقدامی برای کمک به وضعیت کودکان کار انجام نمی دهند.

برای مطالعه بیشتر در مورد این ناهنجاری اجتماعی می‌توانید پژوهش های کامیل احمدی در خصوص زباله گردی و کودکان کار  را مطالعه کنید. برای مشاهده مقالات می‌توانید به سایت شخصی ایشان به آدرس kameelahmady.com/fa مراجعه کنید.