شکم کورتیزولی چیست؟

همشهری آنلاین: «شکم کورتیزولی» اصطلاحی غیررسمی است که به تجمع چربی در ناحیه شکم در اثر استرس مزمن و افزایش طولانی‌مدت هورمون کورتیزول اشاره دارد. اگرچه این واژه تعریف پزشکی رسمی ندارد، اما ارتباط کورتیزول بالا با افزایش چربی احشایی شکم در مطالعات علمی تأیید شده است.

کورتیزول هورمون استرس است که توسط غدد فوق‌کلیوی ترشح می‌شود و در شرایط عادی برای تنظیم قند خون، متابولیسم و پاسخ به استرس ضروری است. اما استرس مزمن باعث فعال‌ماندن طولانی‌مدت محور HPA شده و پیامدهای زیر را ایجاد می‌کند:

افزایش اشتها، به‌ویژه میل به غذاهای پرکالری

افزایش ذخیره چربی در ناحیه شکم

کاهش توده عضلانی و کند شدن متابولیسم

چرا چربی شکمی؟

چربی احشایی شکم دارای تراکم بالاتری از گیرنده‌های کورتیزول است. همچنین آنزیمی به نام ۱۱β-HSD۱ در این ناحیه فعال‌تر است که کورتیزول غیرفعال را دوباره فعال می‌کند؛ همین موضوع باعث می‌شود شکم به محل ترجیحی ذخیره چربی در شرایط استرس تبدیل شود.

شواهد علمی

مطالعات نشان داده‌اند افرادی با دور کمر بالاتر، سطح کورتیزول بالاتری دارند.

در بیماری سندرم کوشینگ (افزایش شدید کورتیزول)، تجمع چربی مرکزی شکم به‌وضوح دیده می‌شود که نقش کورتیزول را تأیید می‌کند.

با این حال، رابطه کورتیزول و چاقی شکمی چندعاملی و دوطرفه است و فقط به استرس محدود نمی‌شود.

روش درمان شکم کورتیزولی

کاهش استرس: مدیتیشن، تنفس عمیق، یوگا

خواب کافی: ۷–۸ ساعت، خواب قبل از ۱۱ شب

ورزش هوشمند: تمرین قدرتی + پیاده‌روی؛ پرهیز از کاردیو طولانی و شدید

تغذیه متعادل: پروتئین کافی، کربوهیدرات پیچیده، چربی سالم؛ حذف گرسنگی طولانی

کاهش محرک‌ها: کافئین زیاد، تمرین افراطی، رژیم سخت

آرام‌سازی سیستم عصبی: طبیعت، موسیقی، ماساژ

نکته کلیدی

شکم کورتیزولی با فشار و سخت‌گیری کمتر می‌شود، نه با زور بیشتر.

جمع‌بندی

شکم کورتیزولی نتیجه تعامل استرس مزمن، کورتیزول بالا و چربی احشایی است؛

کورتیزول تنها عامل نیست؛ خواب، تغذیه، ژنتیک و فعالیت بدنی نقش مهمی دارند؛

کاهش استرس، خواب کافی و ورزش منظم در کنار تغذیه اصولی مؤثرترین راهکارها هستند.