یک ارزیابی اولیه (و موقت) از اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴

جماران- حمید رضا جلالی پور: متاسفانه زمینه‌های ساختاری اعتراض در جامعه وجود داشت و وجود خواهد داشت و درمان آن زمان می‌برد. حکومت در ایران دو دهه را از دست داده است، اهداف سند چشم‌انداز بیست ساله دنبال نشد. تحریم‌ها عمیق شده، طبقه متوسط فقیر داریم، بیکاری داریم. کار دولت سخت است، کشور در دو روز یک جنگ شهری را تجربه کرده است.

در اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ چهار موج اعتراضی داشتیم که هر کدام علل خاص هم داشت (و هم اکنون وارد موج مبهم پنجم شدیم). 

موج اول اعتراضات کسبه شهری بود که علت شعله‌ور شدنش افزایش نرخ ارز بود. حاکمیت و دولت با این اعتراض همدلی کرد و نیروی انتظامی هم کنار معترضین بود و کم هزینه مدیریت شد. 

موج دوم اعتراضات در شهرهای کوچک که با بیکاری بالای چهل در صد روبرو بودند، بود-مثل شهرهای ملکشاهی و آبدانان. در این اعتراضات جاهایی که معترضین به پایگاه نیروهای امنیتی نزدیک شدند درگیری‌ها شدید شد. 

موج سوم اعتراضات خشونت آمیز در شهرها مهم کشور بود که با فراخوان پسر شاه در ساعت هشت شب پنج‌شنبه و جمعه شروع شد. این موج با شدیدترین خشونت ها همراه بود که در اعتراضات  قبلی ایران سابقه نداشت. 

حاملان این تخریب که حکایت از جنگ شهری می‌کرد، در درجه اول جوانان در تعلیق و عصبانی (یعنی جوانان بیکار، کم تحصیل و کم مهارت) بودند (عامل جوانان خشمگین). بعد بخشی از مردم. عادی و ناراضی هم بودند. در چنین فضایی گروه‌های مسلح کلاسیک مثل مجاهدین خلق، کومله و پژاک نیز وارد عمل شدند. و بعد هسته‌های نوپدید که از سوی موساد و سمپات‌های پهلوی تحریک می‌شدند، بودند. این نیروها دنبال سرنگونی حکومت از طریق "گسترش آشوب در ایران" بودند و هستند. الان هم منتظر جنگ ترامپ علیه ایران هستند. 

موج چهارم این اعتراضات تجمع میلیونی شهروندان هوادار حکومت در ایران بود. و همچنین افرادی که مخالف خشونت بودند نیز حضور داشتند. این موج چهارم اقدامات خشونت گرایان را تقبیح کردند. بعد از این اقدام مهم جمعی و مردمی و بعد از تلاش نیروهای امنیتی، خط جنگی که پسرشاه و ترامپ راه انداخته بود موقتا فروکش کرد ولی قصه خاتمه نیافته. 

دولت برای ایجاد همدلی چه می‌تواند کند؟

متاسفانه زمینه‌های ساختاری اعتراض در جامعه وجود داشت و وجود خواهد داشت و درمان آن زمان می‌برد. حکومت در ایران دو دهه را از دست داده است، اهداف سند چشم‌انداز بیست ساله دنبال نشد. تحریم‌ها عمیق شده، طبقه متوسط فقیر داریم، بیکاری داریم. کار دولت سخت است، کشور در دو روز یک جنگ شهری را تجربه کرده است. 

فعلا انجام چهار کار مهم است. اول این که نیروهای دفاعی و امنیتی کشور باید آماده باشند چون ترامپ، نتانیاهو و پسرشاه پس از ۲۲ دیماه زخم خورده‌اند. متاسفانه از توطئه فروگذار نمی‌کنند. احتمال وقوع جنگ دیگر را باید جدی گرفت و برای مقابله با آن آماده بود. تمامیت ایران در مخاطره هست. 

دوم این که تیم اقتصادی دولت که اخیرا منسجم شده است، نگذارد بحران اقتصادی تشدید شود. این برنامه اصلاح تخصیص ارز و ارائه کالا برگ کار مفید و به موقعی بود. شایسته است تلاش شود موفق اجرا شود.

سوم این که دستگاه دیپلماسی دولت باید تقویت شود. از نیروهایی مثل علی‌اکبر صالحی و جواد ظریف و دیگر دیپلمات‌ها باید بیشتر استفاده شود. هدف دیپلماسی باید دور کردن خطر جنگ از ایران باشد. دستگاه فعلی دیپلماسی کم جان است. 

چهارم این که حاکمیت با انجام تغییرات سیاسی به جامعه ناراضی افق مثبت نشان دهد. احتمالا مثل جنگ دوازده روزه این فرصت هم از دست می‌رود. 

دولت برای جبران ‌آسیبهای وارده به جان باختگان و مجروحان چه می‌تواند بکند؟ 

حاکمیت و دولت نباید جامعه زخمی ایران را دو قطبی‌تر کند. خشم در جامعه زیاد است. این خشم قبلا بوده و در این اعتراضات جان‌باخته زیاد بوده و خشم زیادتر شده. حاکمیت و دولت باید با همه مردم احساس همدردی کند (این پیام در پیام اخیر پزشکیان بود).  متاسفانه صداسیما برای مردم رجز می‌خواند این بهداشتی نیست. 

لذا مساله مهمتر موضوع صداسیما است. صداسیما نماد حاکمیت است و این سازمان می‌تواند با مردم حرف بزند و همدلی ایجاد کند. ولی متاسفانه نگرش تندروها در برنامه‌های سیاسی صداسیما مسلط است. با نگاه آخرالزمانی تندروها نمی‌توان با مردم صحبت کرد و از قطبیت جامعه کاست. شش کانال یکدست که برای جامعه متکثر ایران مفید نیست.

دولت از رهبری تقاضا کند تا مدیریت یکی از کانال‌های شش گانه صداسیما در اختیار علی لاریجانی قرار گیرد. 

واقعا باعث تاسف است که رسانه‌هایی مثل ایران اینترنشنال و بی‌بی‌سی که ضد ایرانی هستند و طرفدار جنگ علیه ایران هستند،  باز در ایران مخاطب داشته باشند. شایسته است مرجعیت رسانه را به داخل کشور بازگرداند. و این کار شدنی است.

موج پنجم اعتراضات شرایط کنونی است (یعنی پس از رفع قطعی اینترنت). در این شرایط از یک طرف ترامپ، نتانیاهو و سرنگونی‌طلبان به دنبال ایجاد جنگ شهری دیگر علیه ایران هستند. و تلویزیون‌های ماهواره‌ای ابزار رسانه‌ای این جنگ هستند. در طرف دیگر این شرایط حاکمیت، دولت و مردم ایران هستند، که دنبال جنگ نیستند از تغییرات اصلاحی استقبال می‌کنند ولی دنبال سرنگونی نیستند.

در موج پنجم متغیرهای: آمادگی نظامی و امنیتی برای دفاع از کشور، قدرت سازماندهی اقتصادی دولت در تمشیت معیشت مردم و این که افکار عمومی فریب جنگ روانی دشمن را نخورد، هر سه متغییرهای مهمی هستند تا از این شرایط جنگی فعلی با عزت عبور کنیم.