سناریوهای احتمالی میان ایران و آمریکا؛ «تله اعتبار»

بحران ایران و آمریکا وارد مرحله‌ای حساس شده است؛ جایی میان نمایش قدرت و تلاش برای توافق. نه جنگ قطعی است و نه دیپلماسی تضمین‌شده، اما پنجره تصمیم‌گیری به‌سرعت در حال بسته شدن است.

شفقنا: بحران ایران و آمریکا وارد مرحله‌ای حساس شده است؛ جایی میان نمایش قدرت و تلاش برای توافق. نه جنگ قطعی است و نه دیپلماسی تضمین‌شده، اما پنجره تصمیم‌گیری سناریوهای احتمالی میان ایران و آمریکا؛ «تله اعتبار» به‌سرعت در حال بسته شدن است.

تحولات ۲۴ ساعت گذشته نشان می‌دهد بحران میان ایران و آمریکا وارد مرحله‌ای تعیین‌کننده شده است؛ مرحله‌ای که در آن نه جنگ قطعی است و نه توافق تضمین‌شده. آرایش گسترده نظامی آمریکا، هشدارهای محتاطانه پنتاگون، تأکید تهران بر رد «تحمیل مطالبات» و فعال شدن مسیر دیپلماسی در ژنو، همگی بیانگر ورود بحران به فاز آزمون اراده‌هاست.

هم‌زمان، دستور آمریکا برای خروج کارکنان غیرضروری از لبنان و درخواست دولت هند از اتباع خود برای ترک ایران، نشان‌دهنده افزایش سطح آماده‌باش امنیتی در منطقه است. سفر برنامه‌ریزی‌شده نخست‌وزیر هند به اسرائیل در آستانه مذاکرات ژنو نیز حساسیت زمان‌بندی تحولات را افزایش داده است. این پرسش مطرح است که آیا پیش از مذاکرات پنج‌شنبه احتمال اقدام نظامی وجود دارد یا خیر؛ گرچه سابقه رفتار آمریکا نشان می‌دهد هیچ سناریویی را نمی‌توان کاملاً منتفی دانست.

وضعیت آمریکا

واشنگتن هم‌زمان دو مسیر را دنبال می‌کند: نمایش قدرت برای افزایش فشار و حفظ امکان توافق. بنا بر گزارش رسانه‌های آمریکایی، هنوز تصمیم نهایی درباره اقدام نظامی اتخاذ نشده است. واشینگتن با اختلاف نظر جدی در سطوح عالی سیاسی و نظامی مواجه است. به گونه ای که رسانه ها از اختلاف نظر رئیس ستاد مشترک ارتش با فرمانده ارتش و وزیر جنگ با معاون رئیس جمهور و فشار نتانیاهو و لیندسی گراهام خبر داده اند. گرچه ترامپ همه این موارد را تکذیب می کند!

ترامپ با «تله اعتبار» مواجه است؛ عقب‌نشینی می‌تواند هزینه سیاسی داشته باشد، اما جنگ گسترده نیز ریسک اقتصادی و ژئوپلیتیک بالایی در پی دارد. در این چارچوب، احتمال تمایل به یک «پیروزی سریع و قابل اعلام» بیش از ورود به جنگی فرسایشی ارزیابی می‌شود.

در عین حال، دیدگاهی جدی نیز مطرح است که استقرار گسترده نیروهای آمریکایی از ابتدا با هدف آماده‌سازی برای گزینه نظامی انجام شده و دیپلماسی بیشتر کارکرد مشروعیت‌سازی یا آزمون امکان کسب امتیاز حداکثری بدون جنگ را داشته است. در چارچوب رقابت قدرت‌های بزرگ و نظم در حال گذار جهانی، برخی تحلیلگران ایران را مهم‌ترین خاکریز منطقه‌ای ـ و حتی حلقه‌ای کلیدی در موازنه با چین ـ می‌دانند؛ به این معنا که بدون مهار یا تغییر رفتار تهران، تحقق اهداف بلندمدت آمریکا و متحدانش در منطقه دشوار خواهد بود.

افزون بر این، متغیرهای داخلی آمریکا نیز می‌تواند بر زمان‌بندی تصمیم‌ها اثرگذار باشد. شکست اخیر ترامپ در دیوان عالی، فشارهای اقتصادی و تورمی، و بازگشت برخی پرونده‌های پرحاشیه به فضای رسانه‌ای، فضای سیاسی داخلی را پیچیده‌تر کرده است. برخی ناظران معتقدند ورود به یک فاز تنش خارجی می‌تواند در کوتاه‌مدت دستور کار افکار عمومی را تغییر دهد؛ اما گرفتار شدن در یک جنگ فرسایشی می‌تواند هزینه‌های سنگینی بر آمریکا تحمیل کرده و حتی بر موقعیت جمهوری‌خواهان در انتخابات آتی تأثیر منفی بگذارد.
متغیر های داخلی ایران نیز طبیعتا بر تصمیم آمریکا تاثیر گذار است.

وضعیت ایران

تهران تسلیم کامل در حوزه هسته‌ای یا موشکی را تهدیدی برای بازدارندگی و انسجام داخلی می‌داند. در عین حال، با توجه به شرایط اقتصادی دشوار، از جنگ فراگیر نیز استقبال نمی‌کند. راهبرد محتمل ایران، انعطاف محدود در پرونده هسته‌ای در چارچوبی است که تصویر تسلیم یا عقب‌نشینی در امنیت ملی ایجاد نکند.

ایران اعلام کرده خود را برای سناریوی درگیری تمام‌عیار نیز آماده کرده و نسبت به پیامدهای «پشیمان‌کننده» برای آمریکا هشدار داده است. برخی تحلیلگران احتمال می‌دهند در صورت تشدید تنش، جبهه لبنان، یمن یا سایر میدان‌های پیرامونی فعال شود؛ سناریویی که می‌تواند دامنه بحران را منطقه‌ای‌تر کند، بدون آنکه فوراً به جنگ مستقیم و تمام‌عیار منجر شود.

سناریوهای محتمل

۱. توافق محدود و موقت (سناریویی که همچنان فعال است):

انعطاف طرفین برای خروج از بن بست، غنی‌سازی محدود با نظارت شدید، کاهش مرحله‌ای تحریم‌ها و ادامه مذاکرات برای مدیریت زمان. ورود فعال‌تر چین و روسیه به دیپلماسی برای جلوگیری از غیرقابل‌کنترل شدن بحران نیز محتمل است.

۲. ضربه محدود نظامی متقابل که هر لحظه احتمال وقوع دارد:

نمایش قدرت، پاسخ محدود و بازگشت به میز مذاکره.

۳. گسترش تنش منطقه‌ای کنترل‌شده:

فعال شدن جبهه‌های نیابتی بدون ورود به جنگ مستقیم گسترده.

۴. جنگ فراگیر:

پرهزینه، با پیامدهای نامشخص و ریسک بی‌ثباتی منطقه‌ای بالا.

۵. رخداد پیش‌بینی‌ناپذیر:

بروز بحران داخلی در آمریکا، تشدید مناقشات کنگره با کاخ سفید، یا تحولات غیرمنتظره در دیگر نقاط جهان که اولویت صف‌آرایی نظامی علیه ایران را تغییر دهد.

جمع‌بندی

بحران هنوز قابل مهار است، اما خطر اصلی در سوءمحاسبه و گرفتار شدن طرفین در تله اعتبار نهفته است. در این مقطع، آینده بحران، به مدیریت ادراک، زمان‌بندی سیاسی و کیفیت محاسبات راهبردی بستگی دارد.

پنجره تصمیم‌گیری کوتاه شده است؛ و هر اقدام شتاب‌زده می‌تواند مسیر بازدارندگی کنترل‌شده را به سوی تقابلی پرهزینه و طولانی سوق دهد.

خبرهای مرتبط